SC, mideklarar nga unconstitutional ang pipila ka probisyon sa 2024-2026 budget
Mideklarar ang Supreme Court En Banc nga unconstitutional ang pipila ka probisyon sa 2024, 2025, ug 2026 General Appropriations Acts (GAA), sa usa ka makasaysayang desisyon nga naglimite sa gahom sa Kongreso sa pagdumala sa nasudnong budget.
-Paraluman News; Gihubad ni Herli Mae Virador, Ato ni Bai
October 21, 2026 at 8:53:01 AM
Hulagway sa Korte Suprema sa Pilipinas.
Riz Pulumbarit / Paraluman News
Mideklarar ang Supreme Court En Banc nga unconstitutional ang pipila ka probisyon sa 2024, 2025, ug 2026 General Appropriations Acts (GAA), sa usa ka makasaysayang desisyon nga naglimite sa gahom sa Kongreso sa pagdumala sa nasudnong budget.
Sa usa ka press statement niadtong Martes (Oktubre 20, 2026), gipahayag sa Korte nga gilapas sa Kongreso ang Konstitusyon pinaagi sa pagpadako sa unprogrammed appropriations ug special funds nga milapas sa mga limitasyon sa paggasto nga gisugyot sa Presidente.
Ang desisyon, nga gisulat ni Senior Associate Justice Marvic M.V.F. Leonen, miuyon ug partially miuyon sa hiniusang mga petisyon nga gisang-at nila ni mambabalaod Edcel C. Lagman, kanhi Senator Aquilino "Koko" Pimentel III, kanhi Representative Edgar R. Erice, Leila M. De Lima, ug mga grupo sa civil society lakip ang Filipinos for Peace, Justice and Progress Movement, Inc.
Unconstitutional Budget Increases
Gideklarar sa Supreme Court nga walay bisa ang importanteng mga bahin sa tulo ka sunodsunod nga nasudnong budget:
* 2024 GAA (Republic Act No. 11975): Gideklarar nga unconstitutional tungod sa ₱449.5 billion nga gidugang sa Kongreso sa unprogrammed appropriations, nga milapas sa orihinal nga limitasyon sa budget nga girekomenda sa Executive branch ubos sa National Expenditure Program (NEP).
* 2025 GAA (Republic Act No. 12116): Gideklarar nga walay bisa tungod kay nagdugang ang Kongreso og ₱17.99 billion sa Special Road Fund sa Department of Public Works and Highways (DPWH), nga milapas sa gisugyot sa Presidente. Dugang pa, nakit-an nga ang ₱12.75 billion nga pagdugang sa Special Accounts in the General Fund (SAGF) nakalapas sa Administrative Code.
* 2026 GAA (Chapter XLIII, Special Provisions 1[a] and [b]): Gipawalang-bisa tungod sa dili klaro ug sobra ka lapad nga mga lagda sa paggamit sa unprogrammed funds, nga nakalikay sa mga target sa kita sa gobyerno ug adunay mga bahin nga naglihok isip gidiling lump-sum allocations.
Permanenteng gidid-an sa Korte ang Senado, House of Representatives, Office of the Executive Secretary, ug Department of Budget and Management (DBM) sa pagpatuman sa gipawalang-bisang special provisions sa 2026.
Strict Safeguards for Unprogrammed Funds
Giklaro sa Korte nga ang Unprogrammed Appropriations dili awtomatikong unconstitutional, apan gipasiugda niini nga kinahanglan kining gamiton lamang isip limitado ug kondisyonal nga pondo alang sa mga panginahanglan, dili isip mekanismo sa paggasto nga walay igong kontrol.
Aron malikayan ang susamang mga pag-abuso sa umaabot, gitakda sa Supreme Court ang upat ka obligadong kondisyon ubos sa Konstitusyon alang sa unprogrammed appropriations:
1. No Lump Sums: Dili mahimong gamiton ang unprogrammed appropriations isip lump-sum funds human mapasar ang budget ngadto sa balaod.
2. Strict Revenue Differentiation: Isip kinatibuk-ang lagda, kinahanglan gamiton sa Kongreso ang bag-ong kita o non-tax revenue alang sa programmed expenditures, gawas kon adunay klaro ug lig-ong mga rason, sama sa foreign-assisted projects, nga makapamatarong sa pagbutang niini ubos sa unprogrammed items.
3. Clear Prioritization Standards: Kinahanglan adunay klarong mga sukdanan sa pag-una sa paggasto kon daghang katuyoan ang gilista.
4. Fiscal Consistency: Kinahanglan nga ang contingent funds magpabilin sulod sa kinatibuk-ang national fiscal program framework.
Partikular nga gipunting sa desisyon ang "Strengthening Assistance for Government Infrastructure and Social Programs" (SAGIP) sa 2024 ug 2025 budgets, nga giila niini isip ilegal nga lump sum nga nagsilbing "covert repository" alang sa mga proyekto sa imprastraktura sa DPWH, lakip ang flood control projects. Pinaagi niini, nabalhin ngadto sa Executive branch ang gahom sa Legislative branch sa paggahin og pondo human mapasar ang budget.
Bicameral Committee Overreach and Distortion
Gisaway pag-ayo sa Supreme Court ang Bicameral Conference Committee tungod sa grabeng pag-usab niini sa 2024 budget. Pinaagi sa pagbalhin sa Programs, Activities, and Projects (PAPs) gikan sa programmed ngadto sa unprogrammed nga kategorya ug pagpadako sa pondo alang sa SAGIP ug foreign-assisted projects, nakamugna ang komite og "artificial fiscal space."
Tungod niini, nakadugang ang mga mambabalaod og pondo alang sa mga batakang proyekto sa imprastraktura ug social assistance programs sama sa AKAP, TUPAD, ug DOH medical assistance.
Gipahinumdoman sa Korte nga ang gahom sa Bicameral Committee limitado lamang sa paghusay sa aktuwal nga mga probisyon nga wala magkauyon ang House ug Senate bills. Gisaway usab niini ang komite tungod sa kakulang sa transparency, ilabina sa pagkawala sa mga rekord sa diskusyon o mga dokumentong nagpatin-aw sa mga pagbalhin sa pondo sa budget.
Application of Operative Fact and Liabilities
Bahin sa mga pondong nagasto na ubos sa 2024 ug 2025 budgets, mihukom ang Supreme Court nga magamit ang doctrine of operative fact, nga nagpanalipod sa mga programang dili na mahimong balihon ug sa mga benepisyaryong midawat sa tabang nga adunay maayong pagtuo.
Apan klarong nagpahimangno ang Korte nga ang maong doktrina dili awtomatikong manalipod sa mga naghimo, nagsugyot, o nagpatuman sa mga probisyon batok sa criminal, civil, o administrative liability, gawas kon pormal nga makit-an sa usa ka korte o tribunal nga adunay hustong hurisdiksiyon nga milihok sila nga adunay maayong pagtuo.
Key Takeaways from Separate Opinions
Nagpakita ang En Banc decision sa nagkalainlaing panglantaw sa mga mahistrado:
* Chief Justice Alexander G. Gesmundo, kauban nila ni Justices Zalameda, J. Lopez, Dimaampao, Singh, ug Villanueva, mipahayag nga balido ang unprogrammed funds isip reserbang pondo alang sa mga emerhensiya o krisis, basta dili kini molapas sa mga limitasyon sa paggasto ubos sa Konstitusyon o mosalikway sa mga gisugyot sa Executive branch.
* Justice Ramon Paul L. Hernando ug Justice Antonio T. Kho, Jr. misupak sa panglantaw sa mayoriya nga constitutional ang unprogrammed funds. Matod nila, wala kini klarong tinubdan sa pondo sa panahon nga gipasar ang budget, o ilegal nga gibalhin niini ngadto sa Executive branch ang gahom sa Legislative branch sa pagdumala sa paggasto sa pondo sa gobyerno.
* Justice Alfredo Benjamin S. Caguioa miuyon sa desisyon apan giawhag niya ang Korte nga klarong biyaan ang Tolentino v. Secretary of Finance doctrine aron malimitahan ang sobrang gahom sa Bicameral Conference Committee.
* Justice Amy C. Lazaro-Javier miuyon nga walay bisa ang mga probisyon apan miingon nga sayo pa kaayo ang paggamit sa doctrine of operative fact kon wala pay kompletong financial audit sa mga pondong gipagawas.
* Justice Samuel H. Gaerlan nanawagan og dinaliang mga reporma sa sistema sa Bicameral Conference Committee, nga nagpasiugda nga kinahanglan kini magsilbing "a bridge between two chambers," dili usa ka "alternative legislative procedure."
-Paraluman News; Gihubad ni Herli Mae Virador, Ato ni Bai
%20(100%20x%20100%20px).png)
