Cardinal Jaime Sin ug ang Kabilin sa ‘the greatest Sin of all’

“It takes a village to raise a child,” matod sa karaang panultihon, ug sa Santa Ana, Manila, gikinahanglan ang usa ka Cardinal aron matukod ang maong komunidad.

Ang Jaime Cardinal Sin Village (JCSV) usa ka social housing project nga ginganlan sunod sa namatay nga Archbishop of Manila, nga nangulo sa archdiocese gikan 1974 hangtod 2003.

Bisan labing nailhan si Cardinal Sin tungod sa iyang dakong papel sa 1986 EDSA People Power Revolution, ang iyang kabilin milapas pa sa EDSA ug nakaabot hangtod sa Punta—usa ka komunidad sa habagatan-sidlakang bahin sa Santa Ana.

Gitukod sa usa ka industriyal nga luna nga kaniadto gipanag-iya sa usa ka pribadong kompanya sa lana, ang village karon usa na ka komunidad nga makabarog sa kaugalingon, nga adunay mga puy-anan, pasilidad sa edukasyon, ug usa ka simbahang Katoliko: ang Parokya ng Ina ng Laging Saklolo.

Matod ni Father Marion Mark Munda, Director sa Jaime Cardinal Sin Learning Center sulod sa complex, personal kaayo kini nga proyekto alang sa namatay nga Cardinal.

“He gave away everything he had before he died,” matod ni Father Mark sa pakighinabi sa Paraluman News niadtong Agosto 30, 2026—usa ka adlaw sa wala pa unta ang ika-98 nga anibersaryo sa pagkatawo ni Cardinal Sin.

Natawo sa New Washington, Aklan, si Jaime Lachica Sin nagsilbing Bishop of Jaro gikan 1967 hangtod 1974 sa wala pa mahimong Archbishop of Manila. Nahimo siyang Cardinal niadtong 1976, sa kinatumyan sa Martial Law.

Nailhan pag-ayo si Cardinal Sin tungod sa iyang pagkamalumo, abtik nga pagpakatawa, ug pagbiaybiay sa kaugalingon nga sagad nagtuyok sa iyang talagsaong apelyido. Bantogan ang iyang pag-abiabi sa mga bisita sa Archbishop’s Palace uban ang pahiyom, nga nagaingon, “Welcome to the house of Sin,” ug kanunay usab siyang magkomedya nga “the greatest sin of all is Cardinal Sin.”

Apan luyo sa iyang pagkamakataw-anon mao ang usa ka magbalantay nga adunay talagsaong kaisog ug lawom nga pagtuo. Kusgan siyang misupak sa mga paglapas sa human rights, apan ang matag baruganan nga iyang gihimo nakagamot sa lawom nga pag-ampo. Si Archbishop Socrates “Soc” Villegas, nga nagsilbing personal secretary sa Cardinal, kaniadto nahinumdom sa tambag sa iyang mentor: “When you are busy, pray for one hour. When you are very busy, pray for two hours.”

Pagtukod sa Village

Gisugdan ang pagtukod sa Jaime Cardinal Sin Village niadtong Abril 2004, kapin usa ka tuig sa wala pa namatay ang Cardinal tungod sa renal failure niadtong Hunyo 21, 2005.

Lakip sa kataposang mga pari nga didto sa iyang kiliran sila Bishop Soc, Father Mark, ug Bishop Jun Sescon—batchmate ni Father Mark sa San Carlos Seminary nga nagsilbi usab nga personal secretary sa Cardinal.

Bisan nagkaluya na ang panglawas sa Cardinal, wala gihapon damha sa mga suod kaniya ang iyang kamatayon. Pipila lamang ka adlaw sa wala pa siya namatay, naningkamot gyud siyang makabisita sa village.

Nahinumdom si Father Mark, nga niadtong panahona Parish Priest sa Parokya ng Ina ng Laging Saklolo, nga Phase 1 ug ang estruktura sa simbahan pa lamang ang nahuman niadto.

Karon, adunay upat ka phase ang village nga gilangkuban sa mga multi-story residential building nga nahimong puy-anan sa ginatos ka pamilya nga kaniadto informal settlers.

Atol sa kataposang pagbisita sa Cardinal niadtong 2005, nag-inspeksyon siya sa lugar sa dihang nakabantay siya og usa ka estruktura sa atop nga gitabonan og panapton.

“When he saw it, the Cardinal asked me, ‘What’s on the roof?’ and I said, ‘Eminence, that’s your statue,’” matod ni Father Mark.

“He got angry. He said, ‘Why do I have that? Hindi na kailangan ’yan.’”

Dali nga gipasabot ni Father Mark nga si Bishop Soc ang nagpagama niini kang National Artist Napoleon Abueva, ang “Father of Modern Philippine Sculpture.”

“I removed the cover, and he looked at it and smiled,” matod ni Father Mark. “Then he said, ‘I’ll leave.’ He went, and that was the last conversation we ever had.”

Namatay ang Cardinal sa wala pa hingpit nga nahuman ang proyekto. Ang nagsugod isip gamay nga preschool sa parokya nahimong Jaime Cardinal Sin Learning Center, nga karon nagserbisyo sa kapin 1,000 ka estudyante gikan preschool hangtod high school.

Ang simbahan sa parokya—nga unang gitukod isip gamay nga chapel niadtong 1975—hingpit nga gitukod pag-usab atol sa village project. Nahuman ang bag-ong estruktura usa ka tuig human sa kamatayon sa Cardinal, ug gihimo ang solemne nga dedication rites sa anibersaryo sa iyang pagkatawo: Agosto 31, 2006, eksaktong 20 ka tuig na ang milabay.

Usa ka Pastor ug Amahan

Sa dihang gipangutana kon unsay labing iyang mahinumdoman kang Cardinal Sin, walay pagduhaduha nga gipunting ni Father Mark ang iyang pagtuo ug pagkamainampuon. Matod niya, ang tanang nahimo sa Cardinal naggikan sa pag-ampo.

Nahinumdom si Father Mark sa iyang panahon isip first-year high school seminarian sa San Carlos Seminary atol sa 1986 EDSA Revolution. Gisuspenso ang mga klase, ug usa ka pangunang butang ang gipabuhat sa mga seminarista: pag-ampo sa Rosary.

Ang pagkakita niya nga malinawon ug malipayong natapos ang tensiyonado ug delikadong panag-atubang nagpalig-on sa iyang pagtuo nga tinuod ang mga milagro ug gamhanan ang pag-ampo.

Kon hatagan siya og higayon nga makasulti kang Cardinal sa kataposang higayon, matod ni Father Mark, yano lamang ang iyang mensahe: “Wala, thank you. Thank you talaga.”

Nagpabilin ang iyang dakong pagpasalamat sa usa ka magbalantay nga nag-atiman sa iyang mga pari sama sa usa ka tinuod nga amahan. Bisan grabe na ang iyang sakit, naggahin gihapon si Cardinal Sin og panahon sa pagbisita sa iyang mga pari sa ilang mga parokya.

Alang kang Father Mark ug sa iyang henerasyon sa mga paring Pilipino, nagpabilin ang kabilin sa Cardinal—dili lamang sa mga bilding ug estruktura sa village nga nagdala sa iyang ngalan, kondili usab sa malungtarong handumanan sa usa ka tinuod nga pastor, propeta, ug amahan. -Ato ni Bai