Wildfire ug haze sa Indonesia mipagrabe sa mga problema sa pagginhawa

Misakay og motor ang Indonesian housewife nga si Mimi Marlina agi sa nagkabaga nga haze nga mitabon sa siyudad sa Pontianak sa isla sa Borneo aron mamalit og pagkaon ug mga kinahanglanon samtang nakigbisog ang nasod sa Southeast Asia sa nagdilaab nga mga sunog sa kalasangan.

“We can still hold it off with medicines, but I’m concerned that if this persists, it will lead to worse illnesses,” matod sa 45-anyos nga inahan sa duha ka anak, nga nagsul-ob og mask. Ang iyang mga anak nag-antos og mga problema sa pagginhawa, gikan sa ubo ug sakit sa tutunlan hangtod sa hilanat.

Ang probinsya sa West Kalimantan sa Borneo, diin nahimutang ang Pontianak, usa sa labing grabeng naapektuhan sa pinakakusog nga mga sunog sa kalasangan sa Indonesia sulod sa 11 ka tuig samtang ang “super-El Niño” nga kondisyon sa panahon nagpataas sa temperatura ug nagpahinabo og grabeng hulaw.

Bisan nagsul-ob og mask, matod ni Mimi nga naglisod usab siya sa pagginhawa tungod sa kaylap nga haze ug pagsaka sa polusyon, nga kasagarang nagdala sa kalidad sa hangin ngadto sa peligrosong lebel.

Nagbalay-balay ang mga boluntaryo sa probinsya aron manghatag og mga tangke sa oxygen ngadto sa mga residente ug bombero nga naglisod sa pagginhawa, isip kabahin sa kampanyang gitawag og “Rumah Oksigen”, o Oxygen House.

DILI HIMSOG ANG HANGIN SA SINGAPORE UG MALAYSIA

Nahimong dili himsog ang hangin sa silingang Singapore ug Malaysia tungod sa aso nga mitabok sa mga utlanan, nga sagad gitawag og haze sa umog nga panahon sa Southeast Asia. Kini sagol sa aso gikan sa paglimpyo sa yuta alang sa pagpanguma, uling, ug gagmayng mga partikulo nga naglutaw sa hangin.

“Visits for respiratory illness cases are on the rise due to the fires,” matod ni Popong Solihat, pangulo sa usa ka public health clinic sa Pontianak.

Kapin sa 12.5 milyon ka tawo ang na-expose sa haze nga gipahinabo sa mga sunog sa pito ka probinsya sa mga isla sa Borneo ug Sumatra sa Indonesia, sumala sa datos sa health ministry.

Misobra sa doble ang gidaghanon sa mga tawo nga nag-antos og mga sakit sa pagginhawa nga may kalabotan sa wildfire sa maong mga probinsya ngadto sa 113,336 niadtong Setyembre 9, gikan sa 50,891 niadtong Setyembre 1.

Sa unang 11 ka adlaw sa Setyembre, gitambalan sa clinic ni Solihat ang 187 ka kaso sa kalisod sa pagginhawa, kumpara sa 422 sa tibuok Agosto. “And the daily visits now could range between 80 and 120,” dugang niya.

GIPANGHATAG ANG MGA TANGKE SA OXYGEN

Usa sa nakadawat og tangke sa oxygen mao si Suriana sa distrito sa Kubu Raya, kinsa miingon nga misamot ang iyang panglawas samtang nagkagrabe ang kalidad sa hangin.

“I often feel short of breath when exposed to the smoke,” matod sa 54-anyos, nga naggamit lamang og usa ka ngalan, sama sa daghang Indonesian. “It seems to be getting worse now, particularly in the mornings and evenings, when the haze is at its strongest.”

Ang 19.7 milyon ka metric tons nga emissions sa Indonesia sulod sa semana hangtod Setyembre 7 mikabat sa kapin sa un-tersiya sa kinatibuk-ang emissions sa tibuok kalibotan, sumala sa Fire Emissions Watch portal sa European Union’s Copernicus climate monitoring service.

Gikan Enero hangtod Hulyo ning tuiga, mikaylap ang mga sunog sa 202,000 ka ektarya (hapit 500,000 acres) nga yuta, sumala sa datos sa gobyerno. Gibanabana sa environmental group nga YKAN nga dugang 600,000 ka ektarya (1.4 milyon acres) ang nadaot sa sunog niadtong Agosto.

Gipalig-on sa Indonesia ang mga paningkamot sa pagpalong sa sunog, nga nagpadala og kapin sa 50 ka aircraft aron maghulog og tubig sa kalayo ug maghimo og cloud seeding aron magpaulan, samtang nagpadala ang Japan og tulo ka CH-47 Chinook ug 180 ka crew niaging semana aron motabang.

-Ato ni Bai