Mga Virus Mikaylap sa Havana Tungod sa Kakulang sa Tubig ug Kuryente

Nakatulog ang Cuban housewife nga si Yuamilka Hechavarria niadtong Martes sa dihang kalit nga misulod ang tubig sa tangke sa karaan ug nagkaguba nga apartment building diin siya nagpuyo sa old Havana.

Mibangon dayon siya ug, taliwala sa kangitngit tungod sa brownout, nagdali sa pagpuno og usa ka balde sa wala pa mahutdan pag-usab og tubig ang gripo. Mao kadto ang unang higayon sulod sa duha ka bulan nga adunay tubig sa ilang building.

Adlaw-adlaw nga mahitabo ang susamang kahimtang sa nagkalainlaing komunidad sa Havana, kapital sa Cuba, diin ang mga brownout nga misamot tungod sa US oil blockade nakaparalisar sa nagkaguba nang imprastraktura nga nagsuplay og tubig sa dul-an sa duha ka milyon ka residente sa siyudad. Daghan ang kanunay nga walay nagaagay nga tubig sulod sa pipila ka adlaw o semana.

Usa sa unang naapektuhan niini ang kahinlo, matod ni Hechavarria, usa ka healthcare worker, nga sulod sa pipila ka semana napugos sa pagpalit og tubig gikan sa mga namaligya sa kadalanan o pagkuha niini gikan sa mga naguba nga tubo sa duol.

Kaylap ang diarrhea sa ilang building, matod niya, samtang naningkamot ang mga residente nga mapabiling limpyo bisan ang gagmay nilang mga apartment.

“There’s no one in this building who hasn’t gotten sick,” matod ni Hechavarria, nga midugang nga nagpaayo usab siya gikan sa bag-o lang nga hilanat ug diarrhea.

Nagsugod na sa pagpahimangno ang mga opisyal sa United States ug Cuba.

Nagpasidaan ang mga awtoridad sa panglawas sa Cuba sa milabay nga mga adlaw bahin sa pagkaylap sa mga virus, lakip ang usa ka matang sa viral hepatitis, samtang nagkagrabe ang kakulang sa kuryente ug tubig. Usa ka US health alert sayo ning bulana ang mipasidaan usab sa mga biyahero ug residente bahin sa “significant increase in diarrheal illness across Cuba, associated with the continuing degradation of the water and energy infrastructure.”

Sukad gipahamtang sa US ang fuel blockade niadtong Enero, kanunay nang molapas sa 24 oras ang mga brownout sa Havana, nga nakapalisod sa pagpabugnaw ug pagpreserbar sa pagkaon ug dugang nga nakaparalisar sa karaan nga imprastraktura sa tubig. Dul-an sa 90% niini nagsalig sa mga bomba nga gipadagan sa kuryente, sumala sa Cuba’s National Institute of Hydraulic Resources.

Mga 3.5 milyon ka tawo, o ubos gamay sa katunga sa populasyon sa isla, ang nakasinati karon og kakulang sa tubig, sumala sa United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs.

WALAY IKALIKAY SA BAG-ONG KAHIMTANG

Ang balay ni Hechavarria — usa ka gamay, usa ra ka kuwarto ug kulang sa bentilasyon nga puy-anan nga iyang gipuy-an uban sa iyang 7-anyos nga anak nga lalaki ug bana — makapabalaka sa bisan kinsang doktor, bisan pa sa iyang paningkamot nga mapabiling hapsay ug limpyo kini.

Traynta ka pamilya ang nagpuyo sa susamang huot nga mga puy-anan sa mao gihapong gamay nga duha ka andanang building.

Nadaot ang iyang refrigerator tungod sa bag-o lang nga pagsaka sa boltahe, hinungdan nga wala na siyay paagi sa pagpreserbar sa pagkaon. Gigamit na lang niya kini sa pagtipig og tambal, beans, ug bugas.

Nagkatag ang mga plato sa iyang kitchen counter ug lababo. Gigamit niya pag-usab ang hugaw nga tubig nga gihugas sa plato aron manglimpyo sa salog o ibubo sa kasilyas. Mogamit lamang siya og sabon kon makaya niya ang presyo niini.

Ang iyang bana, sa laing bahin, maoy moduso og hinimong kamot nga kariton nga adunay duha ka dagkong baril labing menos kausa matag semana ngadto sa usa ka tubo nga migawas gikan sa bungbong sa usa ka lokal nga eskwelahan.

Kon adunay klase ug kuryente, paandaron sa eskwelahan ang electric pump aron moagas ang tubig gikan sa tubo ngadto sa usa ka eskinita.

Usa ka buntag atol sa adlaw nga adunay trabaho, miabot sa maong lugar ang silingan nga si Andres Jimenez, usa ka 76-anyos nga retiradong metal worker, sa tukmang higayon nga napalong ang kuryente. Gamay na lamang kaayo ang nagaagay nga tubig.

“If there’s no power, they don’t run the pump,” matod niya.

Matod niya, kinahanglan na usab hulaton ang mga panginahanglanon alang sa kahinlo.

Miingon si nurse Maria Elena Parlado, nga nagpuyo sa duol ug nagtrabaho sa usa ka klinika sa maong komunidad, nga wala nay ikalikay sa bag-ong kahimtang.

“Look around us,” matod niya, samtang nagtudlo sa tapok sa basura daplin sa dalan ug sa gamay nga agianan sa hugaw nga tubig nga nagaagay daplin sa sidewalk.

Bisan ang klinika diin iyang gitambalan ang mga residente batok sa paspas nga pagkaylap sa mga virus walay tubig, matod niya.

“Between one patient and another I should be washing my hands, but sometimes I can’t.”

-Ato ni Bai