Iran Wala Mosurender Human sa Unom ka Bulan nga Gubat, US Midangop sa Sanctions

Milabay na ang unom ka bulan sukad gilunsad sa United States ug Israel ang mga pag-atake sa Iran, apan ang gubat nga gitawag ni President Donald Trump nga “little excursion” nahimong dili popular nga panagbangi nga walay klarong modaog ug naghulga nga makadaot sa iyang pagkapresidente.

Wala mosurender ang Iran, grabe gihapon ang pagkabalda sa pagbiyahe sa mga barko agi sa Strait of Hormuz, ug wala pay klarong paagi aron matapos ang panagbangi nga gitagna kaniadto ni Trump nga mahuman sulod sa upat ka semana.

Karon, nga daw giila nga dili mapugos sa dugang nga mga pag-atake militar ang Iran nga mohatag og konsesyon, mibalik ang U.S. sa pagpamugos pinaagi sa ekonomiya sa paglaom nga mas mapaluya ang gobyerno sa Iran. Gisultihan ni Secretary of State Marco Rubio ang mga kaalyado nga dili lagmit maglunsad ang U.S. og bag-ong mga pag-atake “for the time being.”

Wala pa mahibaloi kon unsay sunod nga mahitabo, apan daghan sa posibleng dugayng epekto sa gubat — alang sa United States, Iran ug sa tibuok kalibotang ekonomiya — klaro na.

Ania ang unom niini:

1. NAGBAYAD SI TRUMP OG PRESYO SA POLITIKA

Dili na popular ang gubat sukad sa pagsugod niini ug mas misamot pa kini. Mikunhod ang approval rating ni Trump gikan sa 40% ngadto sa 33% sukad nagsugod ang panagbangi, sumala sa Reuters/Ipsos polling, samtang ang pagsaka sa presyo sa gasolina nakababag sa iyang saad sa kampanya niadtong 2024 nga ipaubos ang gasto sa mga Amerikano.

Si Trump, nga nangampanya uban sa saad nga tapuson ang mga gubat, nangatarongan nga gikinahanglan ang aksiyon tungod sa pagpadaghan sa Iran sa mga missile ug sa nuclear ambitions niini, apan wala niya makombinsir ang kadaghanan sa mga botante. Mokabat lamang sa 31% sa nasod ang miuyon sa panagbangi, sumala sa polling. Mas ubos kini kumpara sa ubang bag-ong panagbangi sa U.S. sa susamang yugto, lakip ang gubat sa Afghanistan, nga adunay approval ratings nga kapin sa 50% sulod sa pipila ka tuig sa Gallup polls.

Ang kasuko sa mga botante tungod sa taas nga presyo naghatag og problema sa Republican Party ni Trump sa dili pa ang midterm elections sa Nobyembre, diin kinahanglan niini depensahan ang gamay nga mayoriya sa duha ka chamber sa Congress.

Gipalapad usab sa panagbangi ang panaglalis tali sa mas isolationist nga Republicans, nga gustong dali nga matapos ang gubat, ug Republican lawmakers nga nagtuo nga kinahanglan ipadayon ni Trump ang pagpamugos militar sa Tehran.

2. NAYUGYOG ANG TIBUOK KALIBOTANG EKONOMIYA TUNGOD SA GUBAT — APAN DILI SAMA SA GIKAHADLOKAN

Nakapahinungdan dayon og kabalaka ang mga pag-atake sa U.S. ug Israel tungod kay ang Strait of Hormuz — nga mohuot ngadto sa mga 21 miles (34 km) tali sa Iran ug Oman — maoy agianan sa halos ikalima nga bahin sa suplay sa enerhiya sa kalibotan. Ang pagkabalda nakapasaka pag-ayo sa presyo sa lana ug nakapukaw og kahadlok sa pagkunhod sa kalibotang ekonomiya.

Dako ang kadaot apan dili sama kagrabe sa unang gikahadlokan sa daghang ekonomista. Kaduha nang gipaubos sa International Monetary Fund ang forecast niini sa kalibotang pagtubo sukad nagsugod ang gubat ug karon nagpaabot nga motubo og 3.0% ang ekonomiya sa kalibotan karong tuiga, kumpara sa 3.3% nga forecast niini niadtong Enero.

Bisan pa niini, mas lig-on ang kalibotang ekonomiya kumpara sa panahon sa oil shocks sa 1970s. Dili na sama kaniadto kadako ang pagsalig sa dagkong ekonomiya sa enerhiya, ug ang kusog nga paggasto ug pagpamuhunan — lakip ang padayon nga pag-uswag sa artificial intelligence — nakatabang sa pagpamenos sa epekto.

3. NASAMARAN ANG IRAN APAN WALA MAPILDI

Grabe ang kadaot sa militar ug ekonomiya sa Iran, apan makahimo gihapon ang Tehran sa paglunsad og mga pag-atake ug pagpabiling sirado sa Strait of Hormuz.

Niadtong Mayo, gisultihan ni Admiral Brad Cooper, ang labing taas nga U.S. military commander alang sa Middle East, ang Congress nga giguba sa U.S. forces ang 161 ka Iranian naval vessels ug gipawalay gamit ang 82% sa air-defense systems niini. Matod niya, ang air force sa Iran, nga kaniadto makalupad og hangtod 100 ka sorties kada adlaw, wala na nagpahigayon og mga misyon.

Bisan pa niini, aduna gihapoy mga drone ug missile ang Iran ug malampuson kining nakaatake sa mga barko ug U.S. military installations sa tibuok rehiyon.

Niadtong Marso, gitaho sa Reuters nga makasiguro lamang ang United States nga naguba niini ang mga ikatulo nga bahin sa dakong arsenal sa mga missile sa Iran. Dili kaayo klaro ang kahimtang sa laing mga ikatulo nga bahin, apan lagmit nga nadaot, naguba o nalubong sa mga pagpamomba ang maong mga missile sulod sa underground tunnels ug bunkers, matod sa mga tinubdan sa Reuters niadtong panahona.

Liboan ang namatay sa gubat ug mas gipalalom niini ang krisis sa ekonomiya sa Iran, nga nakapasamot sa inflation ug nakabalda sa patigayon. Niadtong Hulyo, miabot sa 128% year-on-year ang food inflation, sumala sa Iran’s Statistical Center.

Apan napahiluna usab sa luyo ang mga panaglalis sa politika ug misamot ang pagpugong batok sa mga mosupak sa gobyerno.

4. MAS NAGUBOT ANG MIDDLE EAST, MGA KAALYADO SA U.S. MAS NABUTANG SA PELIGRO

Gituyo sa gubat sa U.S. ug Israel nga wagtangon ang Iran isip hulga sa Middle East, apan matod sa mga analista, mas napalig-on hinuon niini ang Tehran ug mas nahimong dili luwas ang rehiyon.

Naigo sa mga pag-atake sa missile ug drone sa Iran ang U.S. military ug diplomatic facilities sa Gulf Arab states nga kaalyado sa U.S. ug nakabalda sa pagbiyahe pinaagi sa eroplano.

Ang mga pag-atake sa Iran sa mga barko, inubanan sa Houthi blockade nga nagtarget sa Saudi-linked traffic sa Red Sea, nakapasaka sa gasto sa insurance ug transportasyon sa tibuok rehiyon. Milapas ang epekto niini sa tagsa-tagsa lamang nga pag-atake sa mga barko, nga nakabalda sa supply chains ug nakadugang sa kawalay kasigurohan sa mga ekonomiya sa Gulf.

5. POSIBLENG MAS MADUGAY ANG IRAN SA PAGHIMO OG NUCLEAR WEAPON

Grabe nga nadaot sa mga pag-atake sa U.S. ug Israel atol sa naunang pag-atake niadtong Hunyo 2025 ug sa unang bahin sa kasamtangang gubat ang tulo ka nailhang enrichment plants sa Iran ug mga lugar nga gidudahang gigamit alang sa trabaho nga may kalabotan sa armas, samtang napatay sa mga pag-atake sa Israel ang mga nangunang nuclear scientist.

Gibanabana sa U.S. intelligence assessments niadtong Mayo nga ang nuclear “breakout time” sa Iran — ang panahon nga gikinahanglan aron makahimo og igong fissile material alang sa bomba — mahimong moabot sa usa ka tuig, gikan sa hangtod unom ka bulan sa wala pa ang gubat.

Ang pagpugong sa Iran nga makabaton og nuclear weapon mao ang pangunang gipahayag nga tumong ni Trump sa gubat.

Apan dili klaro ang tinuod nga kahimtang sa programa tungod kay wala pa makabalik ang U.N. inspectors sa nuclear sites sa Iran. Wala mapamatud-i sa International Atomic Energy Agency ang nahimutangan sa mga 440 kg nga uranium nga gipataas ngadto sa 60% enrichment sukad sa mga pag-atake niadtong 2025. Posibleng mapataas pa ang enrichment sa maong stockpile ngadto sa weapons grade sa usa ka tinagong pasilidad.

Dugay nang gilimod sa Iran nga nagtinguha kini sa paghimo og nuclear bomb.

6. NAKUNHURAN ANG KAANDAM MILITAR SA U.S.

Nawad-an ang U.S. military og mga drone ug aircraft, tungod sa mga pag-atake sa Iran ug mga aksidente. Matod sa usa ka Congressional Research Service report niadtong Mayo, 42 ka U.S. military aircraft ang nawala sa panagbangi.

Dakong kabalaka ang suplay sa mga armas. Gitaho sa Reuters nga nagamit na sa militar ang “virtually all” sa tibuok kalibotang suplay niini sa pipila ka precision missiles. Sumala sa banabana sa Center for Strategic and International Studies, hangtod Hulyo, nagamit na sa United States ang mga 65% sa Patriot interceptors niini ug nakunhuran og labing menos 38% ang stockpile niini sa THAAD (Terminal High-Altitude Area Defense) interceptors.

Gibalhin sa Washington ngadto sa Middle East ang mga fighter jet, warship ug ubang mga kagamitan gikan sa Europe ug Asia-Pacific, nga nagpalugway sa deployment ug nagpataas og mga pangutana bahin sa kaandam militar sa ubang mga lugar.

Kapin usa ka tuig nga naka-deploy ang USS Gerald R. Ford, ang pinakataas niini nga deployment sukad sa Vietnam War, samtang nagpahayag og kabalaka ang mga lawmakers bahin sa kahimtang sakay sa USS Abraham Lincoln human sa 200 ka sunod-sunod nga adlaw sa dagat. Gipulihan ang carrier sa miaging semana sa laing carrier nga gikan sa Pacific, nga nagpakita kon unsa kadako ang pagpamugos sa gubat sa mga kagamitan ug pwersa sa U.S. -Ato ni Bai