Salamat sa mga tigsaysay—sila nga nagsusi, nangutana ug naghagit sa mga gamhanan

Kini ang tuig nga nagdilaab ang kalibotan. Sa literal nga kahulogan, ang mga wildfire sa Europe ug America nakapahunong bisan sa labing kusog nga mga nagduhaduha sa climate change. Apan dili lamang sa literal nga paagi nagdilaab ang kalibotan. Gipahinumdoman na usab kita kung unsa kadaling maapektuhan ang global supply chains sa mga krisis sa politika tali sa mga nasod, ug kung giunsa sa walay kataposang mga gubat pagpugos sa tibuok komunidad nga mobalhin sa mga lugar nga dili nila gustong adtoan ug diin dili sila dawaton.

Sa internet, nagbaha usab ang mga content nga gihimo ug gipakaylap gamit ang artificial intelligence (AI). Daw naghatag kini og katin-awan sa tanang panghitabo, apan sa tinuod, nagdugang lamang sa atong kalibog ug nagbutang kanato sa peligro.

Salamat na lang kay anaa ang mga tigsaysay. Ang mga journalist nga nagsusi, nangutana ug naghagit sa mga gamhanan. Sila ang mga molingkod ug maminaw sa mga nagbangotan ug maningkamot nga masabtan ang mga tawo nga puno sa kasuko.

Gipalapdan sa teknolohiya ang mga diskusyon sa publiko ug gipakusog ang nagkalain-laing tingog. Apan panagsa ra kini makahatag sa impormasyon nga atong gikinahanglan sa hustong panahon. Ang mga journalist ang naghatag niini. Gitabangan nila ang mga tawo nga nabahaan sa impormasyon aron mahimong mga lungsoranong adunay hustong kahibalo, makahimo sa pagpanalipod sa ilang kaugalingong interes ug makapanawagan og kausaban.

Ug anaa sila sa tanang dapit. Sa matag komunidad, baryo, lungsod ug rehiyon, adunay mga tawo nga natural nga mga journalist. Sila ang mga nag-obserbar, nagrekord, nag-analisar, naghinumdom ug nangutana sa mga butang nga angay pangutan-on.

Sila ang mga mata ug dalunggan sa atong lokal nga media, kasagaran sa mga lugar diin dili igo ang merkado aron makasuporta sa mga tradisyonal o “classical” nga operasyon sa pagbalita.

Sila ang mga nagkupot og camera ug naningkamot nga dili magkurog ang ilang mga kamot samtang gikuhaan og video ang pagkabungkag sa usa ka glacier nga mibanlas sa tibuok kadalanan sa Nepal. Sila usab ang mga nakamatikod sa pagsulod sa mga makinarya sa pagkalot sa usa ka hilit nga lungsod sa Kazakhstan ug nangutana kon legal ba ang minahan sa bulawan nga kalit lamang mitungha didto bisan og dili kini lig-on nga natukod.

Ang mga journalist mao usab ang mga tawo nga maminaw. Gihatagan nila og kahigayonan ang mga tawo nga kasagarang dili madungog aron makapahayag ug gitabangan sila sa pagsaysay sa ilang kaugalingong mga istorya.

Anaa usab ang mga journalist nga nagpadayon sa ilang trabaho bisan dugay nang nawala ang atensiyon sa ubang bahin sa kalibotan. Sila ang mga magpabilin aron mangutana kon unsay sunod nga mahitabo.

Unsaon pagtukod pag-usab sa mga balay human sa usa ka katalagman? Nganong nangatunaw ang mga glacier? Kinsa ang nagpaluyo sa mga operasyon sa pagmina nga nagguba sa kinaiyahan sa usa ka lugar, ug nganong gitugotan kini sa mga awtoridad sa rehiyon nga magpadayon bisan walay permit?

Nagkinahanglan kining mga tigsaysay ug journalist og pag-ila ug proteksiyon aron makapadayon sila sa ilang trabaho. Nagkinahanglan sila og legal nga panalipod batok sa mga gamhanang naningkamot sa pagpugong kanila sa pagpangutana sa lisod nga mga pangutana ug pagbutyag sa mga tubag. Nagkinahanglan usab sila og suporta sa ilang pakigbatok sa mga kompanya sa teknolohiya nga nagkita gikan sa ilang trabaho nga walay gibayad kanila.

Labaw sa tanan, nagkinahanglan sila og mga tumatan-aw, magbabasa ug komunidad nga nakaila ug nagpabili sa importansiya sa ilang gibuhat.

Nagkinahanglan gihapon ang atong information ecosystems sa mga journalist aron molihok kini sa hustong paagi. Naglakip kini sa mga digital, audiovisual ug sinulat nga mensaheng atong madawat sa adlaw-adlaw. Labing importante, nagkinahanglan kini og nagkalain-laing mga journalist: ang gagmay ug independenteng media outlet nga makapakita sa kusog ug tingog sa katawhan, ug ang dagko ug dugay nang natukod nga mga newsroom nga andam moatubang sa dagkong mga isyu.

Usa kini ka hagit alang sa nagkalain-laing henerasyon. Sa tibuok kalibotan, naggamit ang mga batan-on og camera ug cellphone aron irekord ang ilang kaugalingong mga istorya. Nag-apil usab sila sa mga kalihokan sa publiko aron ipahayag ang ilang mga gipangayo, pangutana ug ideya.

Dako kini nga oportunidad alang sa mga bag-ong media outlet nga nag-una sa paggamit sa mobile technology aron ipaabot ang ilang mga istorya pinaagi sa social media. Oportunidad usab kini alang sa mas dagko ug dugay nang natukod nga mga newsroom aron makuha ang pagsalig sa mga batan-ong audience nga dugay na nilang gipangita.

Importante kini alang kanatong tanan. Dili mahimong adunay makahuloganong pag-apil sa mga lungsoranon sa katilingban kon walay mga kamatuoran, hustong konteksto ug mga pangutana. Ang bisan kinsa nga gustong magpakaylap og kalibog ug pag-antos maghikaw sa mga tawo sa impormasyon, magpahilom sa mga nangutana ug magdumili sa katungod sa mga tawo nga mahibalo sa mga panghitabo sa ilang palibot.

Adunay sayon nga paagi sa pagsukol niini. Pagbasa og balita, isaysay ang imong istorya ug pagpabiling adunay hustong impormasyon. Ipabati ang imong tingog.

Kini nga opinion piece gihimo isip bahin sa World News Day campaign, usa ka inisyatiba nga nagpakita sa importansiya sa journalism. Ang mga mag-republish kinahanglan nga magpabilin niining pahinumdom ug maghatag og credit sa orihinal nga awtor.

Libre kining i-republish sa tibuok ug libre usab nga hubaron, basta matinud-anong mapreserbar sa translation ang orihinal nga mensahe ug dili mausab ang kahulogan o unod niini. Gitugotan ang ginagmayng pag-edit sa gitas-on o house style basta sundon ang samang kondisyon. Kung mahimo, palihog paghatag og link balik sa World News Day (worldnewsday.org).

Si Meera Selva mao ang CEO sa Informed.