Nicaragua: Pagmugna pag-usab sa pagbalita samtang naa sa destiyero

Niadtong Hulyo 19, 2026, gipahayag ni diktador Daniel Ortega nga “there will never be elections in Nicaragua again.” Nakapukaw kini og kasuko sa internasyonal nga komunidad, bisan og sa tinuod, kapin na sa usa ka dekada sukad nga giwagtang sa praktika ang demokratikong mga eleksiyon diin adunay tinuod nga kahigayonan nga mausab ang nagkupot sa politikal nga gahom.

Niadtong 2021, pananglitan, nakakuha si Ortega ug ang iyang asawa nga si Rosario Murillo, nga gitawag nga “co-president,” og laing termino nga walay tinuod nga kompetisyon sa politika human gidili ang mga partido sa oposisyon ug gipriso ang tanang pito ka nagtinguhang kandidato sa oposisyon alang sa pagkapresidente.

Ang bag-o karon mao ang paghimong opisyal ni Ortega sa usa ka sistema diin usa lamang ka partido ang adunay gahom, pinaagi sa paglakip sa Konstitusyon sa pagdili sa demokratikong mga eleksiyon. Kini ang labing bag-ong lakang sa iyang paningkamot nga hingpit nga mapugngan ang kagawasan sa nasod ug mapalig-on ang usa ka totalitaryan nga diktadurya nga gipadagan sa usa ka pamilya.

Sukad niadtong 2018, human gipamatay sa mga pulis ug paramilitar nga pwersa ang mga demonstrador atol sa mga protesta sa tibuok nasod nga nanawagan og hustisya, demokrasya ug gawasnong eleksiyon, nga miresulta sa kamatayon sa ginatos ka tawo, gipahamtang ang usa ka sistema diin ang mga pulis maoy nagkontrol sa nasod ug giwagtang ang tanang demokratikong kagawasan.

Bisan walay pormal nga deklarasyon sa state of emergency, giwagtang sa diktadurya ang kagawasan sa pagtigom ug paglihok, kagawasan sa pagbalita ug pagpahayag, ingon man ang kagawasan sa eleksiyon. Liboan usab ka tawo ang gipriso.

Human sa 2021, gilunsad niini ang grabeng pagpanggukod sa mga organisasyon sa katilingban, lakip ang Simbahang Katoliko. Gipasira niini ang kapin sa 5,500 ka organisasyon, lakip ang mga pribadong unibersidad, think tank, asosasyon sa mga doktor, organisasyon sa mga negosyante ug bisan ang Missionaries of Charity nga gitukod ni Mother Teresa of Calcutta.

Sumala sa World Press Freedom Index sa Reporters Without Borders, ang Nicaragua maoy naa sa kinaubsang puwesto sa Latin America niadtong 2026 ug ika-168 sa 180 ka nasod sa tibuok kalibotan bahin sa kagawasan sa pagbalita. Sa pagtandi, ang Cuba anaa sa ika-160, Venezuela sa ika-159 ug El Salvador sa ika-143.

Kapin sa 200 ka tigbalita, lakip ang tibuok mga newsroom, ang napugos sa pagpuyo sa destiyero aron mapanalipdan ang ilang kagawasan ug makapadayon sa pagbalita. Ang maayong balita mao nga bisan pa sa politikal nga pagpanggukod sa mga tigbalita, ang independenteng pagbalita gikan sa destiyero nakakaplag gihapog mga paagi aron mabuntog ang censorship sa Nicaragua.

Bisan pa sa pagpugong sa internet ug paghimo sa kagawasan sa pagpahayag nga usa ka krimen, ang Confidencial ug ubang digital nga organisasyon sa balita sa Nicaragua nga nagpadayon sa ilang operasyon gikan sa Costa Rica, United States, Spain ug ubang mga nasod nakaabot gihapon sa 50% sa among audience sulod sa Nicaragua.

Apan ang pagbalita samtang naa sa destiyero nagkinahanglan nga mabuntog namo ang tulo ka dagkong hagit. Una, ang pagpanalipod sa among mga tinubdan ug kauban pinaagi sa luwas nga mga paagi sa komunikasyon. Ikaduha, ang paghimo og dugang ug mas hugot nga pagsusi aron makahatag og kasaligang impormasyon bisan walay mga tigbalita nga aktuwal nga naa sa lugar. Ug ikatulo, nga sama usab kaimportante, ang pagsiguro nga adunay igong pondo aron makapadayon ang among mga newsroom bisan sa labing lisod nga mga kahimtang.

Sulod sa miaging lima ka tuig sa destiyero, nakaimbestigar ang Confidencial sa daghang dagkong kaso sa korapsiyon sa gobyerno, pagkontrol sa mga institusyon sa estado, paglapas sa tawhanong katungod ug pagguba sa demokrasya.

Lakip niini ang “The Ortega-Murillo Family’s Network of Private Businesses Under State Protection,” “The Front Man Behind the Purchase of Disnorte and Dissur,” “Credicoop: The Regime’s Slush Fund,” ug “The Dictators’ Grandson’s Parcel Delivery Business.”

Lakip usab ang “The Machinery of Exile, Statelessness, and Crimes Against Humanity” ug “The Persecution of the Catholic Church and the Confiscation of 39 Church Properties.”

Gisusi usab namo ang walay hunong nga “purge” ni Rosario Murillo aron tangtangon sa gahom ang mga lider sa “historic Sandinismo” ug ipriso ang mga tawo nga maunongon kang Daniel Ortega.

Lakip pa sa among mga imbestigasyon ang “Daniel Ortega’s Rings of Power” ug “Rosario Murillo’s New Power Operators.”

Kini ang matang sa pagbalita nga gihimong krimen sa diktadurya ug gipaningkamotang daoton pinaagi sa paghulagway niini isip pagsulay sa pagpukan sa gobyerno. Ang among giingong krimen mao lamang ang pagpahibalo, pagpasabot, pag-imbestigar ug pagsulti sa kamatuoran.

Niadtong Hulyo karong tuiga, gisaulog namo ang ika-30 nga anibersaryo sa Confidencial, ang organisasyon sa balita nga akong gitukod niadtong 1996 atol sa pagbalhin sa Nicaragua ngadto sa demokrasya. Sulod sa miaging lima ka tuig, nagpadayon kini sa pag-atubang sa diktadurya bisan gikan sa destiyero.

Sulod sa miaging tulo ka dekada, ang Confidencial ug ang mga tigbalita niini nakadawat og mga pasidungog gikan sa internasyonal nga mga institusyon nga nag-ila sa among trabaho isip usa sa labing maayo sa pagbalita sa Latin America. Apan ang labing importanteng pag-ila nga among nadawat mao ang pagkab-ot ug pagpadayon sa pagsalig sa among audience.

Sa dihang wala nay balaod o institusyon nga makapanalipod sa mga tigbalita sa Confidencial tungod sa pagkahugno sa pagpatuman sa balaod, ang among bugtong panalipod mao ang pagkakasaligan sa among pagbalita, ang dedikasyon sa among mga tigbalita sa kamatuoran bisan unsa pa ang kapalit niini, ug ang ilang propesyonal nga abilidad sa pagpangitag bag-ong mga paagi sa pagbalita, bisan samtang naa sa destiyero.

Alang sa Confidencial, ang pagbag-o sa among paagi sa pagbalita dili lamang bahin sa pag-usab sa hitsura o presentasyon niini. Usa kini ka estratehiya aron makasukol ug makapadayon. Human gisulong sa mga pulis ang among newsroom ug napugos kaming mohunong sa pagpasalida sa telebisyon tungod sa censorship, gihimo namo ang Confidencial nga usa ka hingpit nga digital nga organisasyon sa balita. Pinaagi niini, nakonektar namo pag-usab ang among audience nga karon makabasa ug makatan-aw sa among mga balita gamit ang ilang mga cellphone.

Ang kasakit ug kalisdanan sa among pagdestiyero nahimo namong oportunidad sa pagtukod og newsroom nga naglihok sa nagkalain-laing nasod. Bisan pa sa pagpanggukod sa among mga tigbalita ug mga tinubdan, nagpadayon kami sa pagtaho bahin sa Nicaragua ug sa pagpangitag mga paagi aron mabuntog ang censorship ug mga pagpugong sa digital nga komunikasyon.

Tungod sa among audience, mga tinubdan ug mga tigbalita, nagpadayon kami sa pagbuntog sa censorship ubos sa diktadurya. Samtang nagpadayon kami sa paghimo og mas daghan ug mas maayong pagbalita, magpabiling buhi ang kagawasan sa pagbalita, nga mao ang una ug kataposan sa tanang kagawasan.

Si Carlos Fernando Chamorro usa ka tigbalita gikan sa Nicaragua, nakadawat sa Golden Pen of Freedom Award niadtong 2024, ug direktor sa Confidencial (confidencial.digital).

Kini nga opinion piece gihimo isip bahin sa World News Day campaign, usa ka inisyatiba nga nagpakita sa importansiya sa journalism. 

Ang mga mag-republish kinahanglan nga magpabilin niining pahinumdom ug maghatag og credit sa orihinal nga awtor.

Libre kining i-republish sa tibuok ug libre usab nga hubaron, basta matinud-anong mapreserbar sa translation ang orihinal nga mensahe ug dili mausab ang kahulogan o unod niini. Gitugotan ang ginagmayng pag-edit sa gitas-on o house style basta sundon ang samang kondisyon. Kung mahimo, palihog paghatag og link balik sa World News Day (worldnewsday.org).