Media nag-atubang sa kapintasan, paglutos ug hulga sa AI, apan ania gihapon kita

Sa tibuok kalibotan ug sa bisan unsang panahon sa kasaysayan, ang pagtrabaho isip journalist adunay lawom nga pagbati sa misyon. Sama kini sa usa ka espesyal nga bokasyon nga gipalihok sa lig-ong pagtuo nga ang gawasnon ug kasaligang impormasyon adunay gahom sa paghatag og positibong kausaban sa katilingban, o bisan sa pagpahinay lamang sa anam-anam nga pagkadaot sa sibilisasyon.

Sa Latin America, dugay nang nagkinahanglan og dakong paglahutay ug usahay talagsaong kaisog ang pag-atubang sa mga hulga ug pagpanghadlok.

Karon, kinahanglan pang dugangan kini og mas lig-ong determinasyon ug pagkamalahutayon aron masiguro nga magpadayon ang media isip usa sa mga importanteng institusyon sa demokratikong katilingban.

Kanunayng makapahadlok ang mga datos nga gitigom sa mga organisasyong nanalipod sa kagawasan sa media, ilabina kung bahin na sa Latin America. Adunay mga diktadurya sama sa Cuba ug Nicaragua nga nalakip sa mga adunay pinakagrabeng rekord sa bisan unsang sukdanan sa paglutos sa gawasnong media.

Padayon usab ang pagpatay sa mga journalist, sama sa Mexico, diin pito ka media professional ang gipatay karong tuiga hangtod Agosto 15. Anaa usab ang padayong pagpanghadlok gikan sa mga gobyernong adunay far-right ug left-wing nga mga panglantaw.

Kini nga mga rehimen, nga nagkadaghan sa rehiyon tungod sa pagkabahinbahin sa politika, kasagarang nag-isip sa media nga kaaway. Pinaagi niini, ilang gitinguha nga mapahilom ang mga naghatag og dili maayong balita ug nagsusi sa ilang pagdumala.

Sa pagkatinuod, dili gyod sayon ang kahimtang sa mga journalist sa Latin America. Apan karon, ang lig-ong determinasyon ug abilidad sa paglahutay mao na lamang ang ilang panagang batok sa grabeng epekto sa mga kausaban sa algorithm ug sa paggamit sa ilang mga gihaguan nga journalistic content nga walay pagtugot. Gigamit kini nga mga materyal sa pagbansay sa mga modelo sa Artificial Intelligence (AI), apan halos walay pag-ila sa kontribusyon sa mga naghimo niini.

Ang tanan nagdepensa sa kagawasan sa media. Apan gawas sa pagka-gawasnon niini, kinahanglan usab nga lig-on ang media, adunay maayong kahimtang sa panalapi, ug makahimo sa pagpadayon sa operasyon sa dugay nga panahon.

Ang anam-anam nga pagkaguba sa journalism ecosystem makabenepisyo sa mga awtoritaryang rehimen, kurap nga mga gobyerno ug politiko, ug sa tanang nagtan-aw sa propesyonal nga media dili isip kaalyado batok sa kabangis, kondili isip kaaway nga angay wagtangon.

Apan dili usab makabenepisyo ang Big Tech ug mga modelo sa AI sa maong pagkaguba. Ang napamatud-an, balanse, ug nagpakita sa nagkalainlaing panglantaw nga impormasyon nagkaanam na og kakulang sa kalibotan nga puno sa manipulasyon ug deepfakes.

Busa, kinahanglan nga isipon kini nga bililhong kahinguhaan sa mga AI platform nga nagkantidad og bilyon-bilyong dolyar. Dako ang ilang gigasto sa mga eksperto, software, chips, enerhiya, ug data centers, apan nagdumili silang mohatag og hustong bayad sa mga naghimo sa ilang labing importanteng gigamit: ang tukma ug kasaligang impormasyon nga padayong gihimo sa mga newsroom.

Kung mawala ang propesyonal nga journalism, ang dakong bahin sa datos sa mga AI platform mahimong sama sa usa ka lapad nga lapokanan sa impormasyon, diin modominar ang mga sayop nga tubag sa AI o hallucinations ug nagkalainlaing matang sa makapahisalaag nga impormasyon.

Ang bisan kinsa nga gustong makasabot kung unsa ang posibleng hitsura niining bag-ong kalibotan angay nga mahinumdom sa nahitabo sa Ceuta niadtong Hulyo. Kapin sa 70,000 ka Moroccan, nga kadaghanan mga batan-on, misulod sa dagat tungod kay hugot silang mituo sa usa ka bakak nga impormasyon.

Paspas nga mikaylap ang maong bakak nga impormasyon pinaagi sa social media ug messaging groups. Nag-angkon kini nga igo na ang pag-abot sa Ceuta pinaagi sa dagat aron maablihan alang kanila ang tibuok Europe.

Sumala sa pinakabag-ong panukiduki sa Reuters Institute for the Study of Journalism sa Oxford University, 52% sa mga batan-on nga nag-edad og 18 hangtod 24 anyos ang nagkuha sa ilang balita ilabina gikan sa social media. Unsa ang resulta niini nga kahimtang? Daghang tawo ang nailad ug kapin sa 80 ka patayng lawas ang nakuha gikan sa dagat.

Kining makapahadlok nga hulagway sa usa ka kalibotan nga puno sa makapahisalaag nga impormasyon usa ka pasidaan sa posibleng mahitabo kung magpadayon ang pagkahuyang sa journalism ecosystem. Kung mawala ang investigative reporting, mahimong gawasnon sa ilang mga binuhatan ang mga kurap, mga nagguba sa kinaiyahan, mga naglapas sa tawhanong katungod, mga diktador, ug daghan pang mga naghimo og daotan nga kasagarang dili maabot sa balaod.

Kung mawala ang nagkalainlaing panglantaw, mawala usab sa katilingban ang sistema sa checks and balances nga importante sa paghimo og mga desisyon sa usa ka demokrasya. Tungod niini, mas dali kining maimpluwensiyahan sa ekstremismo ug pagkabahinbahin. Kung mawala ang kasaligang journalism, mobalik ang atong mga katilingban sa kahimtang nga sama sa daghang siglo na ang milabay.

Ang talagsaong Brazilian film nga I'm Still Here (Ainda Estou Aqui) nakadawat og duha ka Oscar nominations niadtong 2025 ug nakadaog sa Best International Feature Film.

Gisaysay niini ang moral, etikal, ug emosyonal nga pagbatok sa usa ka pamilya nga nag-atubang sa walay kaulaw nga mga binuhatan sa diktaduryang militar human mawala ang ilang amahan. Usa siya ka federal deputy nga adunay kasarangang panglantaw sa politika, apan giisip gihapon nga kaaway nga angay wagtangon.

Susama niini ang kahimtang nga giatubang karon sa journalism sa Latin America. Nag-antos kini sa kapintasan, paglutos, ug inhustisya, ug karon nag-atubang usab sa hulga nga mahimong hingpit kining maguba tungod sa artificial intelligence. Apan ania gihapon kami. Ug angay kanunayng hinumdoman ang usa ka tradisyonal nga panultihon sa Brazil nga nadasig sa pagbatok sa mga Indigenous peoples: basta adunay kawayan, adunay mga pana.

Kini nga opinion piece gihimo isip bahin sa World News Day campaign, usa ka inisyatiba nga nagpakita sa importansiya sa journalism.

Ang mga mag-republish kinahanglan nga magpabilin niining pahinumdom ug maghatag og credit sa orihinal nga awtor.

Libre kining i-republish sa tibuok ug libre usab nga hubaron, basta matinud-anong mapreserbar sa translation ang orihinal nga mensahe ug dili mausab ang kahulogan o unod niini. Gitugotan ang ginagmayng pag-edit sa gitas-on o house style basta sundon ang samang kondisyon. Kung mahimo, palihog paghatag og link balik sa World News Day (worldnewsday.org).

Si Marcelo Rech usa ka journalist ug Executive President sa Brazilian Newspaper Association (ANJ).