Kung Daghan Kaayong Impormasyon Mas Importante ang Journalism

Niadtong Hulyo, kusog nga mikaylap sa social media ang balita nga gidakop ang Haitian businessman ug politician nga si Reginald Boulos.

Paspas nga mikaylap ang mga post. Apan gamay ra kaayo ang impormasyon gawas sa balita nga gidakop siya. Walay mga detalye. Walay kumpirmasyon. Igo lamang nga impormasyon aron mas daghan pa ang pangutana kaysa tubag.

Gikumpirma sa newsroom sa The Haitian Times ang pagdakop, gitigom ang mga kamatuoran ug gipatik ang detalyadong balita bahin sa nahitabo.

Sa dihang akong gipaambit ang balita sa social media, usa ka tubag ang nakapahunong kanako: “Thanks for the update. We’ve been waiting to hear from The Haitian Times for validation on this news.”

Naa na sa magbabasa ang impormasyon. Ang wala niya mahibaloi mao kon angay ba kining tuohan. Angay hunahunaon kana nga kalainan karong World News Day, diin naghiusa ang mga organisasyon sa balita sa tibuok kalibotan aron ipakita ang kahinungdanon sa journalism nga gibase sa mga kamatuoran.

Sa panahon nga mas daghan ang impormasyon kaysa bisan kanus-a sa kasaysayan sa katawhan, nag-atubang ang journalism og lahi nga hagit: Dili na lamang among trabaho ang pagsulti sa mga tawo kon unsay nahitabo. Nagkadako ang among tahas sa pagtabang kanila sa pagtino kon unsay tinuod, unsay importante ug unsay mahimo gyud mahibal-an.

Sa kadaghanan sa kasaysayan sa modernong journalism, lisod makuha ang impormasyon. Ang mga mantalaan maoy nangita niini, naghan-ay, nag-imprenta ug naghatod niini ngadto sa mga tawo. Mas napalapad sa radyo ug telebisyon ang maabot niini, apan nagpabilin ang sukaranang kahimtang: adunay impormasyon ang mga journalist nga wala mahibaloi sa kadaghanang tawo.

Nawala na kana nga kalibotan ug dili na kini mobalik. Karon, anaa bisan asa ang impormasyon. Mahimong direktang ipasalida sa usa ka saksi ang usa ka panghitabo sa wala pa gani moabot ang usa ka tigbalita. Mahimong direktang makigsulti ang usa ka politiko ngadto sa minilyon niyang followers.

Ang mga gobyerno, kompanya, aktibista, tigpakaylap og propaganda ug ordinaryong mga tawo aduna nay paagi aron dihadiha makapatik og impormasyon. Mas gipaspasan pa sa artificial intelligence kini nga kausaban. Makahimo na kita karon og makapakombinsir nga sinulat, hulagway, tingog ug video sa hilabihan ka paspas ug dinaghan nga paagi.

Mas daghan ang impormasyon nga dali natong makuha kaysa bisan unsang henerasyon sa kasaysayan sa katawhan. Apan bisan pa niana, daw mas lisod kaysa kaniadto ang pagkahibalo kon unsa gyud ang tinuod nga nahitabo. Mao kana ang dakong pagsukwahi nga giatubang sa journalism.

Dili na lamang among hagit ang paghatod sa impormasyon ngadto sa mga tawo. Kinahanglan usab namong tabangan sila nga masabtan kon unsay kahulogan niini, diin kini gikan, unsay kulang ug kon nahiuyon ba kini sa tinuod nga nahitabo. Nagkinahanglan kini og usa ka butang nga dili mahatag sa teknolohiya lamang: hustong paghukom.

Ang mga journalist maoy motino kon unsang mga pangutana ang kinahanglan ipangutana. Mangita sila og ebidensiya. Susihon nila ang mga pahayag. Ihatag nila ang konteksto. Ilain nila ang nahibaloan gikan sa gidudahang nahitabo ug, usahay labaw sa tanan, ilang dawaton kon adunay mga butang nga dili pa mahimong mahibal-an.

Mahimong daw ordinaryong mga buluhaton lamang kini sa pagbalita. Apan nagkadako ang kahulogan niini isip pagsukol sa usa ka kultura sa impormasyon nga mas naghatag og bili sa kapaspas, kasiguruhan ug kasuko.

Sa tibuok kalibotan, nakat-on ang mga gobyerno ug mga kalihukang politikal nga dili na kinahanglan pugngan ang impormasyon aron makontrol kini. Usahay, mas epektibo ang pagpuno sa mga tawo og nagkasumpaking mga pahayag hangtod kapuyon sila sa paningkamot nga mahibal-an kon unsay tinuod.

Dili kanunay pagtuo sa propaganda ang resulta niini. Usahay, mas peligroso pa ang mahitabo: ang pag-undang sa pagpakabana. Mohunong ang mga tawo sa pagpaningkamot nga mahibal-an ang kamatuoran. Mao kana nganong hilabihan kaimportante ang journalism niining panahona. Dili tungod kay ang mga journalist lamang ang adunay katungod sa kamatuoran. Dili.

Masayop ang mga journalist. Adunay mga butang nga mahimong dili makita o matagad sa mga organisasyon sa balita. Kinahanglan kanunay nga pamatud-an sa mga institusyon ang ilang pagkakasaligan pinaagi sa kalidad sa ilang trabaho. Apan kon gihimo sa hustong paagi, adunay gitanyag ang journalism nga nagkalisod na og pangita karon: usa ka pamaagi.

Susihon una sa dili pa ipatik. Pangita og daghang tinubdan. Pangayo og ebidensiya. Ihatag ang konteksto. Tul-ira ang mga sayop. Ayaw dayon tuo sa mga pahayag, ilabi na niadtong pabor kaayo sa usa ka bahin. Padayon sa pagpangutana.

Importante kining mga prinsipyo bisan kon ang usa ka journalist nagdokumento og gubat, nag-imbestigar og korapsyon, nagbalita bahin sa eleksiyon o nagtambong sa usa ka miting sa school board nga halos walay laing motambong.

Mao kana ang angay ipahinumdom sa World News Day nga kinahanglan natong panalipdan. Nagpadulong kita sa usa ka kalibotan diin halos walay kalisod ang paghimo og impormasyon. Apan dili mahimong ingon kasayon ang pagtino kon unsa ang angay tuohan. Mahimong mao kana ang labing dakong hagit sa journalism sa umaabot nga mga tuig. Ug mao usab ang labing dakong hinungdan nganong gikinahanglan kini.

Si Garry Pierre-Pierre usa ka Pulitzer-prize winning, multimedia ug entrepreneurial journalist. Siya ang cofounder sa Haitian Times, usa ka New York-based English-language publication nga nagserbisyo sa Haitian Diaspora, ug director of partnerships sa URL Media.

Gisugo ang pagsulat niining opinion piece isip kabahin sa World News Day campaign, usa ka tibuok kalibotang kalihukan nga nagpasiugda sa mahinungdanong papel sa journalism sa paghatag og mga kamatuoran ug katin-awan.

Kinahanglan ipabilin sa mga mopatik pag-usab niini ang paragraph sa ibabaw ug hatagan og hustong pagkilala ang orihinal nga awtor.

Libre kining ipatik pag-usab sa tibuok ug libre usab nga hubaron, basta matinud-anong masunod sa hubad ang orihinal ug dili mausab ang kahulogan o unod niini. Gitugotan ang gagmayng kausaban sa gitas-on o house style basta masunod ang samang kondisyon. Kon mahimo, palihog ibutang ang link ngadto sa World News Day (worldnewsday.org).