Kinahanglan natong ibalik ang bili sa kamatuoran

Ang misinformation dili na lamang usa ka problema sa sistema, kondili nahimo nang bahin sa mismong paagi sa paglihok niini.

Usa sa labing makalingaw nga epekto sa artificial intelligence (AI)—tingali tungod kay wala kini damha—mao ang pagtungha sa usa ka popular nga hisgotanan nga mas nakadani pa sa mga tawo kaysa football.

Ang AI usa sa labing dagkong kalamboan sa atong panahon. Sa kasagarang panag-istoryahanay, nahingangha ang mga tawo sa mga mahimo ug makab-ot gamit ang mga AI platform sama sa ChatGPT, Claude ug Gemini. Sa mas seryosong mga diskusyon, gihisgotan na ang epekto sa AI sa geopolitics, pagbag-o sa mga trabaho, mga hagit sa enerhiya, pagbag-o sa industriya sa panglawas ug sa mga pamaagi sa pakiggubat.

Apan makapatingala nga gamay ra kaayo ang paghisgot bahin sa dakong epekto niini sa misinformation, bisan og usa kini sa labing dinalian ug komplikadong mga hagit sa atong panahon.

Ang kakulang sa paghisgot bahin niini sa kasagarang panag-istoryahanay usa ka makapabalakag timailhan. Nagpakita kini nga ang kamatuoran daw dili na importante, o labing menos dili na sama kaimportante kaniadto. Ug ang maong kahimtang, sa katingad-an, usa usab ka kinaiya sa misinformation mismo.

Gilakip sa Global Risks Report sa World Economic Forum ang misinformation nga gimugna pinaagi sa AI isip usa sa labing seryosong mga hulga sa kalig-on sa kalibotan sa umaabot nga mubo nga panahon. Dili lisod sabton kon ngano. Pinaagi sa AI, mahimo nang makahimo og peke nga mga hulagway, video, audio ug teksto sa kapaspas, kagamay sa gasto ug kadaghan nga dili pa mahunahuna sa bag-ohay lang nga panahon.

Sama sa gipasidaan kanako sa Pilipinang Nobel Peace Prize laureate nga si Maria Ressa tulo ka tuig na ang milabay, ang umaabot nga pagdaghan sa misinformation maghimo sa dakong pagkaylap niini sa miaging mga tuig nga daw duwa-duwa lamang sa mga bata kon itandi.

Gipakita niya kanako ang pipila sa mga pag-atake nga iyang nadawat sa social media. Sa iyang cellphone, nakita nako ang nagkalain-laing insulto ug pagpakaulaw, lakip ang mga gimaniobrang hulagway nga adunay seksuwal nga sulod, nga gipost sa mga account nga kunohay dili mailhan ang tag-iya. Matod sa International Center for Journalists (ICFJ), kapin sa 500,000 ang maong mga mensahe.

"It is striking to think that someone would invest so much money to attack me," matod niya kanako. Ang mga butang nga kaniadto nagkinahanglan og panahon, teknikal nga kahibalo ug dakong kantidad sa kuwarta mahimo na karong mabuhat sulod lamang sa pipila ka minuto.

Dugang pa, mahimo nang ipahaom ang misinformation sa nagkalain-laing grupo sa mga tawo pinaagi sa pag-personalize sa mga kampanya. Ang mga mensahe mahimong ipahiangay sa sikolohikal, emosyonal ug, pinaagi sa halapad nga pag-analisar sa datos, sa tagsa-tagsa ka politikal nga panglantaw sa piho nga mga grupo sa mga tiggamit.

Ang misinformation dili na lamang ginahimo sa ginagmayng paagi, kondili nahimo nang usa ka dakong industriya. Ug dili na kinahanglan nga maghulat pa kita sa umaabot aron mapamatud-an kini. Nakakita na kita og peke nga mga hulagway nga nahimong balita sa wala pa mapamatud-an ang gigikanan niini, mga gimaniobrang audio nga gipakaylap nga daw tinuod nga mga pahayag, ug mga sulod nga tinuyong gihimo aron pukawon ang piho nga politikal nga emosyon.

Ang problema karon dili na lamang ang pag-ila sa tinuod ug bakak. Ang mas dakong hagit mao ang paghimo niini samtang mas paspas nga makamugna og bakak nga impormasyon kaysa sa kapasidad sa katilingban sa pagsusi ug pagpamatuod niini.

Sulod sa upat ka tuig, nakahimo ko og taas nga mga panag-istoryahanay uban sa mga 140 ka tigbalita gikan sa nagkalain-laing nasod, lakip si Ressa, aron tun-an ang mga kausaban sa among propesyon. Ang ilang nagkalain-laing mga kasinatian naghatag og klarong hulagway sa usa ka propesyon nga nag-atubang sa kritikal nga panahon: mga tigbalita gikan sa adunahang mga nasod ug kadtong nagbutang sa ilang kinabuhi sa peligro aron makabalita, ingon man mga reporter gikan sa dagkong organisasyon sa media ug mga independenteng tigbalita nga nagtrabaho nga sila lamang.

Bisan pa sa ilang mga kalainan, adunay usa ka komon nga konklusyon ang ilang mga pahayag bahin sa mga kausabang gipahinabo sa mga kompanya sa teknolohiya: ang dakong hagit sa pagbalita dili na lamang ang pagtaho sa mga panghitabo, kondili ang pagpakita kon nganong importante kini—tungod kay ang kamatuoran, kon kini lamang, dili na mopatigbabaw.

Sa kasamtangang panahon diin grabe ang kompetisyon aron makuha ang atensiyon sa mga tawo, ang media wala na sa samang impluwensiyadong posisyon nga ilang gihuptan kaniadto. Niadtong panahona, sila ang nagdesisyon kon unsay importante, naghatag og konteksto, nagsusi sa katukma sa mga impormasyon ug mitabang sa pagtukod sa mga panaghisgot sa publiko. Apan dako na ang kausaban sa maong papel tungod sa bag-ong mga lagda sa paggamit sa impormasyon sa internet.

Giusab sa dagkong multinasyunal nga kompanya sa teknolohiya ang mga lagda sa pagpakaylap sa mga sulod ug, uban niini, ang relasyon tali sa pagkaimportante ug sa gidaghanon sa mga tawo nga makakita sa impormasyon. Karon, ang importante nga impormasyon nakigkompetensiya sa mga sulod nga dali mokaylap sa internet. Ang pagpasabot nakigkompetensiya sa mga reaksiyon, samtang ang maampingong paghukom nakigkompetensiya sa mga algorithm.

Ang mga digital platform wala gidesinyo aron mailhan ang tinuod gikan sa bakak, kondili aron makuha ang labing daghang atensiyon ug interaksiyon. Sa maong kompetisyon nga gibase sa gidaghanon, kasagarang mas mopatigbabaw ang emosyon, yano nga mga pagpasabot ug panagbangi kaysa sa lawom nga pagsabot, konteksto ug pag-ila sa mga butang nga dili pa sigurado.

Ang mga algorithm, nga gidesinyo aron makaganansiya, naghatag og prayoridad sa mga sulod nga labing makadani sa atensiyon, bisan pa kon bakak, makapahisalaag o tinuyong gimaniobra ang mga kini. Tungod niini, namugna ang usa ka sistema diin ang impormasyon nawad-an sa giladmon, ang mga panaghisgot nahimong mas nabahin sa nagkasumpaking mga panglantaw, ug ang pagsalig nagkaanam og kahuyang. Miabot kini sa punto diin ang populism dili na lamang usa ka panghitabo sa katilingban, kondili usa na ka politikal nga kalihokan nga nakaimpluwensiya sa tanang desisyon. Adunay mga lider nga mitungha o nagpabilin sa gahom tungod sa paggamit sa mga algorithm aron masabtan ang dagan sa opinyon ug emosyon sa mga tawo nga ilang gimandoan.

Busa, ang misinformation dili na lamang usa ka sayop sa sistema, kondili nahimo nang bahin sa mismong paagi sa paglihok niini. Usa na kini ka sistema nga gidesinyo aron makaimpluwensiya, makapahinabo og kalibog ug makapahuyang sa mga katilingban. Dili kini direktang mosukol sa kamatuoran, kondili hinay-hinay nga motabon niini. Mao kini ang nakapahimo sa misinformation nga mas peligroso ug epektibo.

Niining kahimtanga, ang pagbalita nag-atubang og mas dakong hagit kaysa sa ekonomikanhon ug teknolohikal nga mga kausaban nga dugay na nitong giatubang. Usa kini ka pagsulay sa moralidad ug mga prinsipyo sa propesyon.

Nagpasabot kini sa pagpadayon sa taas nga mga sumbanan bisan sa usa ka palibot nga nagduso sa pagpaubos niini, pag-una sa maampingong paghukom kaysa sa kapaspas, pagpanalipod sa tukmang pagsusi bisan og sukwahi niini ang mga lagda sa digital nga pagpakaylap sa impormasyon, ug pagpadayon sa paghatag og prayoridad sa pagkakasaligan kaysa sa pagkuha lamang sa atensiyon.

Ang AI mahimong usa ka talagsaong paagi sa pagpauswag sa pagbalita kon gamiton kini aron mapataas ang kalidad, dili lamang ang kapaspas o gidaghanon sa mga sulod. Aduna nay daghang pananglitan sa paggamit niini sa pag-analisar ug pagkuha og dugang nga impormasyon gikan sa datos, ingon man sa paghimo og talagsaong mga bisuwal nga pagsaysay sa mga organisasyon sa balita.

Ang tinuod nga bili sa pagbalita magpabilin sa pagkuha og orihinal nga impormasyon, pag-imbestigar, maampingong paghukom, responsibilidad, pagtandi ug pagsusi sa mga impormasyon gikan sa nagkalain-laing tinubdan, pagpamatuod sa mga kamatuoran, paghatag og konteksto, pagkakasaligan ug pagsalig.

Mahimong makalahutay ang usa ka katilingban taliwala sa kawalay kasigurohan, krisis o panagbangi. Apan lisod kining makalahutay kon mawala ang kamatuoran isip komon nga basihanan sa pagsabot sa realidad.

Si Fernando Belzunce mao ang editorial general director sa Vocento ug awtor sa librong 'Periodistas en tiempos de oscuridad’. Kini nga artikulo, nga unang gimantala sa Spain pinaagi sa ABC, gipaambit aron sa pagtimaan sa World News Day, usa ka kampanya sa tibuok kalibotan nga nagpasiugda sa importanteng papel sa pagbalita sa paghatag og mga kamatuoran ug katin-awan.

Gikomisyon kining opinion piece isip kabahin sa kampanya sa World News Day, usa ka inisyatiba nga nagpakita sa bili sa pagbalita.

Ang mga mag-republish kinahanglan nga magpabilin niining pahinumdom ug maghatag og credit sa orihinal nga awtor.

Libre kining i-republish sa tibuok ug libre usab nga hubaron, basta matinud-anong mapreserbar sa translation ang orihinal nga mensahe ug dili mausab ang kahulogan o unod niini. Gitugotan ang ginagmayng pag-edit sa gitas-on o house style basta sundon ang samang kondisyon. Kung mahimo, palihog paghatag og link balik sa World News Day (worldnewsday.org).