Journalism 35 Ka Tuig Na ang Milabay ug Karon: Walay Internet Mobile Phone ug AI

Sa dihang nahimo akong journalist 35 ka tuig na ang milabay, wala pay internet, mobile phone, ug AI.

Migradwar ko sa University of the Philippines Diliman niadtong 1991 sa kursong Bachelor of Arts in Journalism —mao usab kadtong tuiga nga natawo ang akong CEO karon.

Sa usa ka higayon sa kolehiyo, nakapangutana gyud ko sa akong kaugalingon kon husto ba ang akong desisyon nga mag-major sa journalism human miingon ang akong kauban sa kwarto nga daghang iladong magsusulat ug editor sa mantalaan ang wala gani nagtuon og journalism.

Apan human sa daghang dekada nga pagtrabaho sa nagkalainlaing newsroom, nasabtan nako ang dakong bili sa maong degree.

Sa UP—nga dili pormal nga gitawag og “school of hard knocks”—ang mga estudyante sa journalism gipadala dayon aron mangalap og balita sa aktuwal nga mga panghitabo sukad pa sa unang adlaw.

Gitudlo ang among Journalism 101 sa namatay nang si Prof. Luis Teodoro, kanhi dean sa UP College of Mass Communication (karon College of Media and Communication).

Usa ka iladong ngalan sa journalism si Prof. Teodoro ug nagsulat sa mga giilang libro sama sa In Media Res: Essays on the Philippine Press and Media (UP Press, 2013) ug Vantage Point: The Sixth Estate and Other Discoveries (UP Press, 2015), nga nakadaog og Best Book for Journalism sa 34th National Book Awards.

Sa among unang adlaw, misulod siya sa lecture hall samtang nagbasa og mantalaan ug wala mihangad hangtod nakaabot siya sa lamesa sa propesor.

Mitudlo siya sa usa ka headline ug nangutana, “What’s wrong with this headline?” Sa wala pa gani namo maproseso ang pangutana, sunod-sunod na niyang gipunting ang tanang sayop sa maong balita—ug dayon gisusi ang nahibiling mga balita sa unang pahina.

Sa wala pa matapos ang klase, gitahasan niya ang matag usa kanamo sa pag-adto sa nagkalainlaing police station sa Metro Manila aron mangalap og impormasyon alang sa among labing unang balita.

Wala pa gyud ko kasulod og police station kaniadto. Samtang misaka ko sa hagdanan, adunay grupo nga nagdala og patay nga lalaki pasulod.

Bisan makapakurat kadto alang sa usa ka tin-edyer, nahimo ra diay kadto nga usa sa mas sayon nga mga tahas nga akong maatubang.

Sa wala pa ko mag-20 anyos, anaa na ko sa aktuwal nga pagpangita og balita ug nag-interbyu sa nagkalainlaing matang sa tawo—gikan sa mga batang nagpuyo sa kadalanan ug ilang mga ginikanan hangtod sa mga iladong politiko nga nalambigit sa mga iskandalo sa tibuok nasod.

Ang pipila sa praktikal nga mga tambag ni Prof. Teodoro gikan sa ulahing bahin sa dekada 1980 natural nga dili na kaayo magamit karon.

Kanunay niya kaming tambagan nga basahon ang mantalaan matag buntag gikan sa unang pahina hangtod sa kataposan aron kanunay kaming adunay nahibaloan; karon, dihadiha na natong madawat ang bag-ong mga balita pinaagi sa mga digital platform ug social media. Giawhag usab niya kami nga saulohon ang mga numero sa telepono aron matawagan dayon ang mga tinubdan kon adunay bag-ong balita.

Niadtong panahona, tungod kay wala pay mobile phone, mangita pa kami og landline o maglinya sa pampublikong payphone, maghulog og tulo ka 25-centavo nga sensilyo alang sa gitakdang oras sa pagtawag ug mag-andam og dugang nga sensilyo kon molungtad ang panag-istorya.

Apan halos tanan sa iyang labing importanteng mga leksyon nagpabiling bililhon hangtod karon.

Gitudloan kami ni Prof. Teodoro nga bisan natural sa tawo ang masayop, kinahanglan buhaton sa usa ka journalist ang tanang mahimo aron matul-id ang mga sayop ug maseguro nga dili gayud kini tinuyo—ang gitawag nato karon nga “fake news.”

Giila niya nga imposible ang hingpit nga personal nga pagka-objective tungod kay ang matag tawo adunay kaugalingong pagpihig. Apan iyang gipasiugda nga ang personal nga baruganan sa usa ka journalist kinahanglan ibulag sa iyang trabaho; ang matag balita kinahanglan patas nga magpresentar sa tanang bahin sa usa ka isyu.

Labaw sa tanan, gitudloan niya kami sa pagpalambo og “nose for news,” sa pagpangita og mga istorya, ug sa walay hunong nga pagpangita sa kamatuoran—bisan pa kon tungod niini dili kami magustohan sa uban.

Sama sa bantugang political journalist nga si Helen Thomas nga miingon: “We don’t go into journalism to be popular. It is our job to seek the truth and put constant pressure on our leaders until we get answers.”

Mga Leksyon sa Etika ug Pagkatawhanon

Gawas sa aktuwal nga pagpangita og balita, ang akong edukasyon sa UP naghatag kanako og lig-on nga pundasyon pinaagi sa mga kurso sama sa Communication Patterns and Strategies, Advertising and Public Relations, Investigative Reporting, Mass Media Law, ug Media Ethics.

Gipasiugda sa among propesor sa etika nga bisan unsa pa kamaayo o kasikat ang usa ka journalist, walay bili kini kon walay integridad.

Ang etika nagkinahanglan og hugot nga pagkasakto ug pagkamatinud-anon. Dili nato mahimong tuison ang mga kamatuoran aron mouyon sa usa ka agenda, ni gamiton ang kamatuoran isip hinagiban aron makadaot sa uban nga wala kinahanglana.

Nagpahinumdom kanako kini nga prinsipyo sa usa ka panag-istorya namo sa akong kanhing amo nga si Father Robert Astorino, ang American founder sa Union of Catholic Asian News (UCA News).

Atol sa seminar sa mga editor sa Thailand, kalit niya akong gipangutana: “What is more important in journalism: truth or charity?”

Mitubag dayon ko, “Truth.”

Mitubag si Father Bob og “Charity.” Iyang gipasabot nga bisan kinahanglan kanunay natong pangitaon ang kamatuoran, kinahanglan buhaton nato kini uban sa kalooy ug pagtagad sa uban.

Ang kalooy sa journalism nagkinahanglan og pagkapatas, balanse, ug walay pagpihig. Nagpugong kini kanato sa pagpasobra sa balita, paglapas sa pribasiya, o pagpahinabo og kadaot nga dili kinahanglan. Ang tinuod nga mga journalist bug-os nga manubag sa matag pulong nga gipatik ubos sa ilang ngalan.

Pagbalita sa Lisod nga Paagi

Kanunay kong mapasalamaton nga nakakat-on ko sa journalism sa panahon sa wala pa ang kusog nga pag-uswag sa digital technology. Nakahimo kami og lig-on ug adunay dakong epekto nga mga balita nga walay Google o AI, apan kinahanglan namong kugihan nga pangitaon mismo ang impormasyon.

Sa dihang nakuha nako ang akong unang trabaho sa mantalaan niadtong 1992, ang pagpangita og impormasyon bahin sa usa ka namatay nang politiko nagpasabot nga kinahanglan pa kong moadto sa archives sa kompanya. Kinahanglan pa kong mosulat sa papel nga request form alang sa librarian, kinsa maoy mokuha sa usa ka brown nga sobre nga puno sa nanilaw nang mga ginunting nga balita gikan sa mantalaan.

Karon, bisan kinsa dali nang makapangita sa tibuok kasaysayan sa kinabuhi sa usa ka tawo pinaagi lamang sa pagsulti sa iyang ngalan ngadto sa smartphone.

Gidawat nako ang modernong teknolohiya nga nakapasayon sa trabaho sa mga newsroom karon, apan ang mga himan mapuslanon lamang kon husto usab ang mga tawo nga naggamit niini.

Nanghinaut ko nga samtang nagpadayon ang pag-uswag sa atong teknolohiya, mosaka usab ang atong mga sumbanan sa etika ug ang atong pagpaningkamot sa pagpangita sa kamatuoran.

Kon magpabiling lig-on ang mga journalist sa taas nga mga prinsipyo, mas mapaduol nato ang katilingban ngadto sa pagkapatas, hustisya, ug pagkamakatawhanon.