Impeachment Watch: Article I— Giingong Sayop nga Paggamit sa Confidential Funds (Part One)

Niadtong Hulyo 15, 2026, gisugdan sa Senado ang pagpaminaw sa ebidensiya sa prosecution alang sa Article I sa impeachment complaint.

Unsa ang Giingong Paglapas Ubos sa Article I

Ang Article I may kalabotan sa giingong sayop nga paggamit ug misappropriation sa mokabat og ₱612.5 million nga confidential funds nga nadawat sa Office of the Vice President (OVP) ug Department of Education (DepEd) atol sa pagserbisyo ni Sara Duterte isip vice president ug education secretary.

Ang maong kantidad naglangkob sa: ₱500 million nga gi-release ngadto sa OVP; ug ₱112.5 million nga gi-release ngadto sa DepEd. Lakip sa alegasyon sa prosecution nga gigasto ang pondo sulod sa mubo kaayong panahon, nga adunay pipila ka resibo nga kulang o gihimo alang sa mga tawo nga giingong dili tinuod, ug nga gigamit, gigasto, ug gi-liquidate ang pondo nga supak sa mga lagda sa gobyerno, nga giingong mokabat sa betrayal of public trust.

Mga Manager sa Land Bank Isip mga Saksi

Gipresentar sa prosecution ang duha ka kanhing manager sa Land Bank nga mitestigo nga adunay dagkong cash withdrawals nga gihimo sa managlahing higayon sa OVP ug DepEd, mga ahensiya nga kaniadto dili kasagarang mohimo og dagkong cash withdrawals.

Giangkon sa mga saksi gikan sa bangko nga mahimong tan-awong unusual ang dagkong cash withdrawals, apan ang pagka-unusual dili awtomatikong nagpasabot nga suspicious o illegal kini, usa ka punto nga gipasiugda usab sa pipila ka senator-judges atol sa trial.

Wala mogugol og daghang oras ang defense team sa pag-cross-examine sa mga manager sa bangko tungod kay ang mga saksi mitestigo lamang bahin sa aktuwal nga dokumentasyon sa mga transaksyon sa bangko.

Apan, ang testimony naghatag sa unang koneksiyon bahin sa pag-release sa pondo sa gobyerno ngadto sa OVP ug DepEd.

Mga Saksi sa COA

Sunod nga gipresentar sa prosecution ang duha ka COA auditors: Roderick Wamil ug Xylene Mae Del Campo. Importante ang ilang mga testimony tungod kay gibalhin niini ang kaso gikan sa mga transaksyon sa bangko ngadto sa audit findings kon giunsa paggamit ug paggasto ang kuwarta.

Gipunting sa prosecution nga gigamit sa OVP ang una niini nga ₱125-million allocation sulod lamang sa 11 ka adlaw, gikan Disyembre 21 hangtod 31, 2022.

Apan, giangkon ni Wamil nga walay lagda sa COA nga nagdili sa OVP sa paggasto sa ₱125 million sulod sa 11 ka adlaw.

Gipasabot niya nga ang paggasto sulod sa 11 ka adlaw gitagad lamang isip usa ka kamatuoran sa audit, ug dili kini sa kaugalingon usa ka paglapas. Ang mas importanteng pangutana mao kon asa gigasto ang kuwarta ug kon adunay hustong mga dokumento nga nagsuporta sa mga galastohan.

Usa sa labing kontrobersiyal nga mga testimony nagtutok sa mga ngalan sa giingong confidential informants. Gipresentar sa prosecution ang acknowledgment receipts nga adunay “unusual” nga mga ngalan sama nila Mary Grace Piattos, Nova Santos ug Andi Lim.

Matod ni Wamil, nagtutok siya sa kakulang sa dokumentasyon nga nagpakita nga nahitabo ang giingong information-gathering o surveillance activity, imbis sa pagtino kon tinuod o dili tinuod ang mga nakadawat, nga matod niya dili kabahin sa compliance audit sa COA.

Mitestigo si Wamil nga ang mga resibo lamang dili igo nga makapamatuod nga ang mga bayad resulta sa malampusong information-gathering o surveillance activities sumala sa gikinahanglan sa Joint Circular No. 2015-01.

Laing importanteng kalamboan mao ang testimony ni Wamil nga personal nga gipirmahan ni Duterte ang mga dokumento nga may kalabotan sa ₱375 million nga confidential funds.

Gipunting sa prosecution ang mga pirma ni Duterte sa disbursement vouchers, liquidation reports, accomplishment reports, ug certifications aron ipangatarungan nga dili lamang mahimong ipasa ni Duterte ang responsibilidad ngadto sa iyang mga ubos nga personnel tungod kay iyang giaprubahan ang tanang transaksyon.

Apan, gisulayan sa defense nga ipakita ang kalainan tali sa administratibong pagpirma sa mga dokumento ug sa aktuwal nga responsibilidad sa usa ka unlawful o fraudulent expenditure.

COA Notice of Disallowance (ND)

Sumala sa COA auditors, adunay duha ka NDs nga nagkantidad og ₱448.3 million gikan sa ₱500 million nga aktuwal nga nagamit nga confidential funds sa OVP, nga mao ang:

ND No. 2024-002-100 — ₱73.3 million (2022)

2023 ND — ₱375 million (tulo ka ₱125-million cash advances)

Ang unang ND naglangkob sa: mokabat og ₱69.8 million nga may kalabotan sa giingong reward payments diin matod sa COA kulang ang dokumentasyon nga nagpakita sa malampusong information-gathering o surveillance activities; ug mokabat og ₱3.5 million alang sa mga lamesa, lingkuranan, computers ug printers diin giingong napakyas ang OVP sa paghatag og igo nga dokumentasyon nga nagpakita sa koneksiyon niini sa confidential operations.

Giila sa ND sila Sara Duterte, Gina Acosta (Special Disbursing Officer o SDO) ug Julieta Villadelrey (Chief Accountant) isip accountable officers. Giapelar ang ND ngadto sa COA Commission Proper apan gi-affirm kini ug nahimong final. Apan, giobserbahan ni Presiding Officer Escudero nga ang bisan unsang final ND mahimo gihapong iapelar ngadto sa Supreme Court.

Ang ikaduhang ND naglangkob sa una, ikaduha ug ikatulong quarters sa 2023, diin nakadawat ang OVP og cash advances nga P125 million matag higayon, nga mokabat sa P375 million.

Niadtong Marso 31, 2026, nag-isyu ang COA og ND nga naglangkob sa tibuok ₱375 million tungod kay ang mga galastohan giingong walay igong supporting documents o wala mahisakop sa gitugot nga paggamit sa confidential funds. Mahimo pa kining iapelar ngadto sa COA Commission Proper.

Mitestigo si Wamil nga ang medical ug food aid ug incentives/travel expenses wala mahisakop sa gitugot nga confidential-fund expenditures ubos sa maong joint circular.

Gipangutana si Del Campo bahin sa naunang asoy ni Gina Acosta nga iyang gitugyan ang confidential funds kang Col. Raymund Dante Lachica, nga security chief ni Duterte niadtong panahona, subay sa mga instruksyon ni Duterte.

Mitestigo si Del Campo nga ang pagtugyan sa cash advance sa designated SDO ngadto sa laing tawo nakalapas sa mga lagda sa gobyerno tungod kay ang disbursement kinahanglan nagpabilin sa awtorisadong special disbursing officer imbis nga itugyan ngadto sa laing opisyal.

Atol sa cross-examination kang Del Campo, espesipikong gipangutana sa defense counsel kon gigamit ba mismo sa COA Notice of Disallowance ang mga pulong sama sa: “misuse, corruption or misappropriation”.

Giangkon sa auditor nga wala makita ang maong mga termino sa Notice of Disallowance. Importante kini nga pag-angkon, tungod kay ang COA disallowance nagpakita og accounting o audit problem, apan dili kini awtomatikong nagpasabot nga gi-misappropriate ni Duterte ang public funds o nakahimo siya og impeachable offense.

Magpadayon ang hearing sa Article I pinaagi sa testimony sa kanhing OVP Special Disbursing Officer nga si Gina Acosta. (To be Continued as Part 2)

(Photo by Joseph Vidal/Senate Social Media Unit, from the Facebook page of the Senate of the Philippines)

Si Atty. Nena Radoc usa ka CPA-Lawyer-MBA nga adunay kapin sa 40 ka tuig nga management experience sa local ug multinational companies.

Disclaimer: Ang mga opinyon nga gipahayag sa awtor iya lamang ug wala sa bisan unsang paagi nagrepresentar sa Ato ni Bai.