Gawasnong pagbalita nagkinahanglan og alyansa batok sa censorship ug fragmentation

Bag-o lang nakong gibasa pag-usab ang mga diary sa akong amahan gikan sa dekada 1960. Puno kini sa dali-daling sinulat sa usa ka ambisyosong batan-on nga nag-edad og kapin sa 20 anyos, nga nasuko sa mga pagpakaaron-ingnon ug dili makataronganong mga panghitabo sa iyang palibot.

Sulod sa daghang katuigan, akong gibasa ang iyang mga diary isip rekord sa usa ka tawo nga nasagmuyo samtang naningkamot sa pagtrabaho sa usa ka propesyon nga gihikawan sa sistema sa tinuod nga katuyoan niini. Usa siya ka tigbalita sa usa ka nasod diin daan nang gitakda ang bersiyon sa realidad nga ipakita sa mga tawo: ang Soviet Union.

Apan niining higayona, akong gibasa kini isip usa ka seryosong pasidaan: mahimong adunay maayong pagtaho bisan walay kagawasan sa pagbalita.

Sa panahon sa artificial intelligence (AI) ug sa pagbalik sa kusog sa awtoritaryanismo, nameligro kitang makahimo pag-usab sa samang lit-ag, apan sa lahing porma. Mahimong magpabiling importante ang tagsa-tagsa ka pagtaho, samtang ang pagbalita sa kinatibuk-an mahimong mawad-an sa papel niini sa pagtabang sa katilingban nga masabtan ang kaugalingon.

Tingali katingad-an paminawon ang maong pagtandi. Sa sistema sa Soviet, gikontrol ang mga impormasyon nga mahimong mahibaloan sa mga tawo samtang gipuno sila sa usa lamang ka opisyal nga bersiyon sa mga panghitabo. Karon, halos sukwahi na ang kahimtang: dili na usa lamang ka opisyal nga bersiyon, kondili walay kataposang mga bersiyon; dili na kakulang sa impormasyon, kondili sobra-sobra niini.

Ang mga algorithm ug ang mga kompanya nga nagdumala niini maoy naghan-ay, nagsala ug nagkadako ang papel sa paghugpong sa mas daghang impormasyon kay sa atong makaya nga masabtan. Mahimong mokaylap sa daghang lugar ang mga kamatuoran nga dili gayod mahimong usa ka klaro ug kompleto nga hulagway. Kon bahin-bahinon ang kamatuoran, ipahaom kini sa matag tawo ug tabonan sa sobra-sobrang impormasyon, dili na kaayo kinahanglan ang direktang pagpugong niini. Ang kasaba sa impormasyon na mismo ang mohimo sa trabaho sa censorship.

Importante kini tungod kay hangtod karon, ang atong pagsabot sa kagawasan sa pagbalita kasagarang nakasentro sa censorship: mahimo bang imantala sa mga tigbalita ang mga butang nga gustong itago sa mga gamhanan, ug mahimo ba silang magpabiling luwas samtang nagbuhat niini? Kon prisohon o patyon ang mga tigbalita, klaro ang pag-atake sa kagawasan sa pagbalita. Apan mas lisod mailhan ang kahimtang diin ang pagbalita gawasnon gihapon sa porma, apan hinay-hinay nang nawad-an sa tinuod nga papel niini.

Gipakita sa mga diary sa akong amahan ang mas klarong pananglitan niini. Gisugdan niya ang iyang karera sulod sa halapad nga network sa Soviet sa mga correspondent nga mamumuo ug mag-uuma, nga gimugna usab aron ibutyag ang mga kapakyasan sa lokal nga pangagamhanan. Ang mga tigbalita nga sama kaniya makahimo sa pagbutyag sa korapsiyon, pagdokumento sa mga pag-abuso ug usahay bisan sa pagpahawa sa usa ka opisyal sa iyang katungdanan. Apan dili nila mahimo ang pagsubay sa istorya ngadto sa mas taas nga lebel, gikan sa usa ka opisyal nga nakasala hangtod sa padayong pagsusi sa sistema mismo.

Makita karon ang dili kaayo lantaran nga mga bersiyon sa maong kahimtang sa India ug Turkey. Nagpadayon ang mga tigbalita sa pagbutyag sa korapsiyon ug pag-abuso, apan ang legal, politikal ug ekonomikanhong pagpamugos nagpasamot sa kalisod sa pagsubay sa maong mga istorya ngadto sa mas taas nga lebel ug sa pagsusi sa mga sistemang maoy hinungdan niini.

Sa United States, diin daghan gihapong talagsaong mga pagtaho, nagkadako ang politikal ug regulatory pressure sa mga institusyon nga adunay kapasidad sa pagkonektar sa nagkalain-laing impormasyon. Gikiha sa Disney ang Federal Communications Commission (FCC) tungod sa sayong mga pagrepaso sa mga lisensiya sa mga estasyon sa ABC, nga matod sa Disney, usa ka porma sa pagpanimalos. Gipanghimakak sa FCC ang maong alegasyon.

Mibayad ang Paramount og $16 million aron husayon ang kaso nga gipasaka sa presidente batok sa CBS, samtang naghulat pa sa pag-aprobar sa FCC ang $8.4 billion nga merger niini uban sa Skydance. Giaprobahan ang merger pipila ka semana ang milabay. Walay gidili nga istorya. Apan ang mga institusyon nga adunay kapasidad sa paghugpong sa nagkalain-laing impormasyon aron mapakita ang mas dakong hulagway nagkaanam nga mahimong mas dali maapektuhan sa impluwensiya sa mga gamhanan.

Na usab ang mga utlanan sa awtoritaryanismo. Sa panahon sa akong amahan, bisan peligroso ang pagtabok, adunay laing kalibotan sa pikas bahin sa Berlin Wall. Giatubang niya ang dakong personal nga risgo sa dihang nagsugod siya sa sekretong pagtaho alang sa Radio Liberty, usa ka broadcaster nga gipondohan sa United States ug naghatod og mga balitang walay censorship ngadto sa Soviet Union.

Karon, ang awtoritaryanismo dili na limitado sa klarong mga utlanan sa mga nasod. Ang Iron Curtain daw nabahin ngadto sa liboan ka digital nga mga babag nga anaa bisan sa sulod sa mga komunidad ug pamilya. Ang maong pagkabahin-bahin nagmugna og mga kahimtang nga nahibal-an sa mga awtoritaryanong kalihokan kon unsaon pagpahimulos: usa ka huyang nga komon nga pagsabot sa realidad ug kawalay kasigurohan kon unsay kahulogan sa mga impormasyon.

Dakong bahin niining nabahin-bahin nga sistema sa impormasyon ang gitukod sa pipila lamang ka gamhanang lalaki sa Silicon Valley, kansang mga teknolohiya naghulma sa atong makita ug sa atong pagsabot niini. Tungod niini, ang America nahimong sentro sa usa ka dakong kabaliskaran: kaniadto, usa kini ka tigpanalipod sa gawasnong pagbalita, apan karon nakatampo kini sa pagpahuyang sa komon nga pagsabot sa realidad nga gikinahanglan sa gawasnong pagbalita. Ug mahimong mas dako pa kini nga problema kay kang Trump. Gipahimuslan lamang niya ang nabahin-bahin nga sistema sa impormasyon nga gitukod sa wala pa siya ug magpadayon bisan wala na siya.

Aduna usab kitay bahin sa maong pagkabahin-bahin, kitang mga tigbalita. Nagmalampuson ang mga conspiracy theory tungod kay naghatag kini sa gipangita sa mga tawo: usa ka klaro ug nagkonektang pagpasabot kon giunsa paglihok ang kalibotan. Mahimong makahimo ang pagbalita sa pagpakita sa maong hulagway nga dili mag-imbento og realidad, apan nagkinahanglan kini og panahon ug kuwarta. Apan ang 24-hour news cycle nagduso sa sukwahing direksiyon, nga nagpabilin sa mga newsroom nga naka-focus sa tagsa-tagsa nilang beat, kanunayng updates ug nagkabahin-bahin nga mga impormasyon.

Dili kita kulang sa maayong pagtaho; ang atong kulang mao ang igo nga pagbalita nga magkonektar sa maong mga pagtaho. Ang kinabuhi sa mga tawo dili nabahin sumala sa mga beat sa mga tigbalita. Bisan pa niini, kadaghanan sa mga newsroom nagbalita sa mga panagbangi sa school board, eleksiyon, teknolohiya, presyo sa pagkaon, mga gubat ug mga ruta sa pamatigayon isip managlahing mga istorya.

Ang pagtukod pag-usab sa lokal nga pagbalita nahimong usa ka importanteng proyekto alang sa demokrasya sa United States, ug husto lamang kini. Apan ang paghatag og kahayag sa matag detalye dili pareho sa paghimo og mapa nga nagkonektar sa tanan. Kon dili magkonektar ang maong mga detalye, mahimong magpabiling aktibo ang pagbalita, makapatik og daghang istorya ug gawasnon gihapon, apan dili kini makapakita kanato kon giunsa gayod paglihok ang gahom.

Karon sa United States, usahay akong mabati nga daw nagbalik ang kalibotan nga gihulagway sa mga diary sa akong amahan. Mailhan unta niya ang kapeligrohan: daghang kamatuoran, apan adunay sistema nga nagpugong aron dili kini magkonektar ug mahimong usa ka kompleto nga hulagway. Nasabtan sa mga misupak sa sistema sa Soviet nga kon mapugngan ang kamatuoran, kinahanglan maghimo og mga agianan aron madala kini sa mga lugar diin mahimo kining magkonektar sa ubang impormasyon ug mahimong adunay bili.

Sa wala pa matumba ang Berlin Wall, adunay mga tunel nga giagian ilalom niini. Ang Samizdat, mga broadcast gikan sa gawas sa nasod ug mga tingog gikan sa pikas bahin sa utlanan: sa ilang pagtinabangay, nakamugna sila og mga agianan nga nakalikay sa sistema sa Soviet ug nagkonektar sa mga tawo sa sulod niini ngadto sa mga tawo sa gawas.

Karon, nagpuyo kita taliwala sa dili maihap nga nagkabahin-bahin nga mga bersiyon sa realidad, nga ang matag usa nagkatag sa luyo sa kaugalingong dili makitang mga babag. Dili matumpag sa pagbalita ang maong mga babag. Apan makahimo kini sa pagkalot og mga agianan ilalom niini. Gipakita sa Panama Papers kon unsay mahitabo kon gatosan ka tigbalita gikan sa nagkalain-laing nasod magtinabangay sa pagsusi sa samang mga materyal: ang nagkabahin-bahin nga mga impormasyon mahimong usa ka hulagway kon giunsa paglihok ang gahom.

Nagkinahanglan kita og dugang pang mga tunel, ug dili kini angay nga kutob lamang sa mga newsroom. Kinahanglan nga motabok kini sa nagkalain-laing disiplina ug utlanan, magkonektar sa lokal ug global nga mga panghitabo, ug motabang sa pagdugtong sa nagkadako nga gilay-on tali sa mga tigbalita ug sa mga tawo nga ilang gustong maabot.

Ang gawasnong pagbalita karon nagkinahanglan og mga alyansa, dili lamang batok sa censorship, kondili batok usab sa pagkabahin-bahin. Kon wala kini, nameligro nga ang kagawasan sa pagbalita mahimong kagawasan lamang sa pagmantala og mga impormasyon nga walay makaabot o makapaminaw.

Si Natalia Antelava usa ka tigbalita, co-founder sa ZEG Network, ug co-founder ug publisher sa Coda Story ug The Atlas, usa ka bag-ong global nga publikasyon nga nagkonektar sa mga lokal nga istorya ngadto sa mas dagkong sistema sa gahom.

Gikomisyon kining opinion piece isip kabahin sa kampanya sa World News Day, usa ka kampanya sa tibuok kalibotan nga nagpasiugda sa importanteng papel sa pagbalita sa paghatag og mga kamatuoran ug katin-awan.

Ang mga mag-republish kinahanglan nga magpabilin niining pahinumdom ug maghatag og credit sa orihinal nga awtor.

Libre kining i-republish sa tibuok ug libre usab nga hubaron, basta matinud-anong mapreserbar sa translation ang orihinal nga mensahe ug dili mausab ang kahulogan o unod niini. Gitugotan ang ginagmayng pag-edit sa gitas-on o house style basta sundon ang samang kondisyon. Kung mahimo, palihog paghatag og link balik sa World News Day (worldnewsday.org).